Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Каб не зведаць жахаў вайны

Каб не зведаць жахаў вайны

З Зінаідай Мікалаеўнай Лысёнак я пазнаёмілася, калі старшыня Курапольскага сельвыканкама Марына Паўлаўна Нагановіч уручала ёй юбілейны медаль да 70-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Незвычайна здзівілі бадзёрасць і жыццярадаснасць сталай жанчыны, асабліва ў кантэксце выпрабаванняў лёсу, якія ёй давялося перажыць. 

Нарадзілася Зінаіда Мікааеўна ў Шаркаўшчынскім раёне. У час Вялікай Айчыннай вайны гэта тэрыторыя лічылася партызанскай зонай, таму фашысты большасць жыхароў адпраўлялі на прымусовыя работы ў Германію. Пасля «сартавання» маці Зінаіды з траімі малодшымі дзецьмі пакінулі дома, а яе разам з бацькам вывезлі ў Нямеччыну.

Да Юрдзінгена (гэта буйны раён горада Крэфальд, які знаходзіцца на левым беразе Рэйна) везлі ў таварных вагонах. Ужо на месцы пасялілі ў вялікім бараку з кратамі на вокнах, абнесеным калючым дротам. На работу і з работы вадзілі пад канвоем.

— Я працавала на вагоннай фабрыцы, абточвала жалезныя кольцы на станку, — успамінае жанчына. — Працоўны дзень доўжыўся 12 гадзін. Плацілі па тры маркі за месяц, на гэтыя грошы можна было купіць толькі бутэльку газіроўкі. Кармілі дрэнна. Як цяпер памятаю меню: 300 грамаў хлеба з пілавіннем і суп са шпінату. Пастаянна мучыў голад. За ўвесь час, што была ў Германіі, з дому атрымала толькі тры лісты, і тыя ў самым пачатку. Затым сувязь перарвалася.

Калі пачалі бамбіць, Зінаіду разам з іншымі маладымі жанчынамі павезлі ў невядомым кірунку і пасялілі ў падзямеллі, дзе яны жылі і працавалі на такіх жа станках, як і раней. У красавіку 45-га ўжо бамбілі пастаянна. Карміць вязняў сталі раз у дзень, а перад тым, як адпусціць, два дні наогул нічога не давалі з ежы.

— Раніцай сказалі збірацца ў дарогу. Мы ішлі цэлы дзень у невядомым напрамку, а калі пад вечар прыйшлі ў лес, там немцы нас кінулі і самі з’ехалі, — працягвае Зінаіда Мікалаеўна. —Выбіліся на нейкі хутар. Гаспадар даў буракоў і вядро пшаніцы, дазволіў начаваць у пуні. Днём хаваліся ў лесе, а начаваць прыходзілі на хутар. Праз некалькі дзён тры нашы жанчыны вырашылі застацца ў пуні, але ў яе трапіў снарад, і яны згарэлі жывымі.

Неўзабаве высветлілася, што былыя вязні знаходзяцца каля лініі фронту, непадалёк занятага амерыканцамі горада. Хаджэнні па пакутах не спыняліся — спачатку разам з іншымі трапіла пад абстрэл, затым захварэла на тыф. Толькі пачала папраўляцца — убачыла ў бальніцы мёртвую жанчыну, як дзве кроплі вады падобную на маці, пра лёс якой нічога не ведала. Боязь узмацнялася яшчэ і тым, што пры нябожчыцы не было ніякіх дакументаў.

На Радзіме З. М. Лысёнак  апынулася толькі ў канцы лістапада. Усю дарогу з жахам думала, што дома (так можа стацца) яе няма каму чакаць. На шчасце, трывога была дарэмнай. Бацька расказаў, што доўга шукаў яе ў Германіі, але, так і не знайшоўшы, вярнуўся дадому адзін. Пасля ўсяго перажытага яшчэ доўгі час не маглі нарадавацца, што ўся сям’я нарэшце аб’ядналася.

Да вайны Зінаіда Лысёнак ха­дзіла ў школу, вучоба давалася лёгка, таму не дзіўна, што старанную вучаніцу прыкмеціў дырэктар. Ім быў вядомы селекцыянер Іван Паўлавіч Сікора. Калі ў Паставах адкрылася педагагічнае вучылішча, ён прыехаў да бацькі дзяўчыны з просьбай паслаць яе на вучобу. Але той адмовіў: не было ні ежы, ні адзення.

Мары Зінаіды Мікалаеўны пра адукацыю ўвасобілі ў жыццё тры яе сыны, якіх з дзяцінства разам з мужам прывучалі да працы і адказнасці.

— Не хачу, каб падумалі, што хвалюся, але дзеці — сапраўды мой гонар, — расказвала З. М. Лысёнак. — Так склаўся лёс, што мужа і старэйшага сына Паўла пахавалі ўжо. Пётр і Мікалай жывуць у Паставах. Яны тэлефануюць мне кожны дзень, рэгулярна прыязджаюць. Ні разу за ўсё жыццё не пачула ад іх дрэннага слова.

З такой жа пяшчотай і павагай Зінаіда Мікалаеўна гаворыць і пра сваіх нявестак, унукаў і праўнукаў, рада з’яўленню на свет прапраўнучкі Палінкі. Але як бы ні клапацілася пра дзяцей мацярынскае сэрца, усё ж жанчына лічыць, што галоўнае — каб ніхто больш не зведаў жахаў вайны.

Вераніка ФІЛАНОВІЧ. Фота аўтара.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Сколько лет в веке? (ответ числом)

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Постав

Марина Коляда из Молодечно идет в цирк «SIRIUS» в Ошмянах: «Сначала муж выиграл у вас, а теперь я!»

Хотите узнать больше? Цирк-шапито «SIRIUS» с программой «Другой цирк!» выступит в Ошмянах 23 и 24 июня Цирк-шапито «SIRIUS» с программой «Другой цирк!» выступит в Ошмянах 37

И снова розыгрыш! Вы можете выиграть билет на ночной концерт Сергея Любавина «Глаза родные» в Молодечно

Хотите узнать больше? Сергей Любавин. Фото с сайта afisha.yuga.ru Ночной концерт Сергея Любавина состоится 25 июня в 00.30 в Летнем амфитеатре Молодечно. Аккомпанировать 40

Старыя лекавыя ўпакоўкі, каробачкі ад лекавых сродкаў, старадаўнія бутэлечкі. Музей аптэкі з’явіцца у Паставах

Хотите узнать больше? Музей аптэкі з’явіцца у Паставах. Фота з сайта news.vitebsk.cc Віцебскае гандлёва-вытворчае рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Фармацыя» 41

В цирк-шапито «SIRIUS» в Островце идет Марина Кажура из Вилейки

Хотите узнать больше? Цирк-шапито «SIRIUS» выступит в Островце 16 и 17 июня с программой «Другой цирк!» Цирк-шапито «SIRIUS» выступит в Островце 16 и 17 июня с программой 60

Канцэрты, конкурсы і горад майстроў. Пастаўскі фестываль “Звіняць цымбалы і гармонік” пройдзе 9-11 чэрвеня (праграма)

Хотите узнать больше? Выява выкарыстана ў якасці ілюстрацыі. Фото з архіва Край.бай Асноўнымі пляцоўкамі для правядзення ХХ Міжнароднага фестывалю народнай музыкі “Звіняць 88

Чтобы подать бесплатное объявление на Край.бай, просто наберите с мобильного телефона номер 133

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта www.ivetta.ua Разместить бесплатное объявление на нашем портале стало проще. Для этого 81

Как заработать покупая?

Хотите узнать больше? Кэшбэк – современный способ заработка Еще совсем недавно любители интернет-шопинга впервые услышали о «новомодной» бонусной системе под названием 65

Дождались тепла! До +27 ожидается по западу Беларуси 20 мая

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта pixabay.com Кратковременные дожди и грозы ожидаются в Беларуси в выходные. В субботу по 49