Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

625 год гісторыі Друі

Выгляд Друі на акварэлі Дз. Струкава, 1864 год

Друя — вёска ў Беларусі, на левым беразе Дзьвіны пры ўтоку ў яе рэчкі Друйка. Цэнтар сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва 1,2 тыс. чал. (2006). Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад Браслава. Канцавая чыгуначная станцыя на лініі Варапаева — Друя; аўтамабільная дарога зьвязвае паселішча з Браславам.

Існуе шэраг меркаваньняў пра паходжаньне тапоніму «Друя». Большасьць зь іх схіляецца да таго, што ён утварыўся ад назвы ракі Друйка. Паводле фіна-вугорскай вэрсіі, чаргаваньне гукаў «д» і «р» можа азначаць у перакладзе «вада». Паходжаньне тапоніму зьвязваюць таксама з балцкім «drutas» — вялікі, шырокі. У літаратуры пач. XX ст. сустракаюцца паралелі паміж назвай Друя і словам «драць» (нібыта дзякуючы стромкай плыні ракі і падводным камяням у гэтым месцы абдзіраліся лодкі, плыты). Цікавым зьяўляецца меркаваньне, выказанае ў часопісе «Крывіч» (1923), што слова «друя» ў беларускай мове азначае «другая». Так маглі назваць паселішча, перанесенае ў іншае, другое месца.

 

Барысаў камень ХІІ стагоддзя ў Друі. Малюнак ХІХ стагоддзя

 

Першы пісьмовы ўспамін пра Друю зьмяшчаецца ў «Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі» М. Стрыйкоўскага і датуецца 1386. Імаверна, паселішча існавала ўжо ў пэрыяд Полацкага княства. На карысьць гэтага меркаваньня сьведчыць тое, што ў вусьці Друйкі знаходзіцца Барысаў камень з надпісам ХІІ ст.. Некаторыя дасьледнікі зьвязваюць з Друяй Новы замак Полацкай зямлі, які паводле «Хронікі Германа Вартбэрга» знаходзіўся за 11 міляў ад Дынабурга. У скарзе на дзеяньні крыжакоў, складзенай у 1413, згадваецца «de Drucha villa».

Цягам ХІV—ХV стст. Друя была ўмацаваным пунктам Полацкай зямлі. «Мещане друйские» прыцягваліся да будовы замкавых умацаваньняў у Полацку. З гэтага ж часу на левым беразе Дзьвіны існаваў Друйскі замак. У 1496 мясьціна перайшла ў валоданьне князя Ц. Масальскага, які атрымаў ад вялікага князя Аляксандра прывілей на места, замак і друйскія воласьці.

З ХVІ ст. у Друі існавала мытная служба, да ліку асноўных заняткаў жыхароў места адносілася таксама сельская гаспадарка. У гэты ж час тут стварылі Друйскае Эвангельле, адзін з шэдэўраў беларускай рукапіснай кнігі. 22 сакавіка 1506 вялікі князь Аляксандар надаў прывілей на Друйскае «имение..., лежащее в Полоцкой земле», а таксама вёскі Залесьсе, Чурылавічы Г. Масальскай. Масальскія атрымалі права на вольны гандаль па Дзьвіне.

 

625 год гісторыі Друі


Герб Друі - «у блакітным полі віціна з разгорнутым ветразем на срэбнай вадзе»

 

У вайну Масковіі зь Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522) у 1515 захопнікі з усходу спалілі Друю. Станам на 1552, паводле Полацкай рэвізіі, места знаходзілася ў валоданьні братоў Юрыя і Івана Масальскіх — Івану належала 56 дымоў мяшчанаў і слугаў, 7 корчмаў, 26 дымоў «к замку людей отчизных» і 6 дымоў «людей вольных», Ю. Масальскі валодаў 48 дымамі мяшчанаў; замак знаходзіўся ў агульным карыстаньні.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Друя ўвайшла ў склад Браслаўскага павету. 17 верасьня 1579 у месьце спыняўся кароль і вялікі князь С. Баторы, які вяртаўся з войскам з-пад Пскова. У 1600 канцлер вялікі Л. Сапега набыў маёнткі Друя, Чурылавічы, Дзедзін, Залесьсе, а ў 1611 — частку места. Асноўная частка Друі заставалася за Масальскімі.

8 жніўня 1618 Я. Сапега падпісаў прывілей на заснаваньне побач з Друяй новага места пад назвай Сапежын з разьлікам ператварыць яго на значны рамесны, гандлёвы і абарончы пункт. 3 сакавіка 1620 кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Сапежыну Магдэбурскае права і герб: «у блакітным полі віціна з разгорнутым ветразем на срэбнай вадзе».

 


Пячатка Сапежына

 

Мясцовае кіраваньне ажыцьцяўляў магістрат на чале з войтам, пасаду якога зацьвярджалі аднак самі Сапегі. Паводле прывілея, справаводзтва ў магістраце мусіла весьціся на лацінскай або польскай мовах. Прывілей Я. Сапегі неаднойчы пацьвярджаўся вялікімі князямі ў ХVІІ—ХVІІІ стст. 3ь пераходам пад юрысдыкцыю Сапегаў усёй Друі Магдэбурскае права пашырылася на іншыя часткі места.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1632—1634) у 1632 Друю зруйнаваналі войскі цара маскоўскага Міхаіла Фёдаравіча. Станам на 1643, паводле інвэнтару, у месьце выразна вылучалася некалькі частак. Найбольш старажытныя, у вусьці Друйкі, налічвала 103 дымы. У Сапежыне мелася 108 дымоў, тут знаходзіліся рынак, ратуша і большасьць з сакральных збудаваньняў Друі. Побач разьмяшчалася прадмесьце з замкам. Існавала таксама задзьвінская частка Друі — Прыдруйск (цяпер у Латвіі).

Агулам у месьце налічвалася 306 дымоў, каля 100 корчмаў, каля 2 тыс. жыхароў. Сярод рамесьнікаў былі рыбакі, ганчары, алейнікі, шаўцы, рымары, сядляр, каваль, кравец, цясьляр і інш. У магістрацкіх актах ХVІІІ ст. згадваюцца таксама шапнікі, сьніцары, ткачы, катляры, бляхары, мечнік, ліцейнік і іншыя.

 


Кляштар бернардынаў у Друі паводле піктаграфічнай мапы XVIII стагоддзя

 

Цягам ХVІІ—ХVІІІ стст. Друя належала да сярэдніх местаў Вялікага Княства Літоўскага і была значным рамесным і гандлёвым цэнтрам, дзе існавала цэхавая арганізацыя рамесьнікаў. Гандлёвае значэньне места абумовіла Дзьвіна — найважнейшая гандлёвая артэрыя ў Сярэднявеччы. Апроч гэтага, Друя зьяўлялася цэнтрам лятыфундыі — буйнога землеўладаньня Сапегаў (у ХVІІІ ст. называлася Друйскім графствам).

Сярод рамесьнікаў былі музыкі, скамарохі, муляры і багамазы. Тут нават навучалі іканапісу. У месьце збудавалі каля 20 бажніцаў. Многія зь іх зьяўляліся выдатнымі помнікамі дойлідзтва. У Друі дзейнічалі некалькі кляштараў, у тым ліку бэрнардынскі, дамініканскі і праваслаўны манастыр. Пры дамініканскім кляштары існаваў шпіталь, у якім у 1677 знаходзіўся кароткі час на лекаваньні вядомы харвацкі асьветнік і энцыкляпэдыст Ю. Крыжаніч.

У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) Друю некалькі разоў цалкам вынішчалі маскоўскія захопнікі. У 1700 Аляксандар Сапега перадаў друйскія ўладаньні ў дзяржаньне барону Мантэўфэлю, з 1705 на кароткі час мясьціна зрабіліся ўласнасьцю Агінскіх. У ХVІІІ ст. празь места праходзіў сухапутны гандлёвы шлях з Тарапца ў Каралявец. Места пацярпела ў Вялікую Паўночнай вайны (1700—1721). У 1701 праездам з Біржаў у Друі спыняўся цар маскоўскі Пётар I. Станам на 1725 у Друі налічвалася 116 дамоў, на 1790 — 488 драўляных дамоў, 13 камяніцаў, 6 заезных дамоў.

 


Друя. Акварэль Напалеона Орды, 1875 год

 

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) да Расейскай імпэрыі адыйшоў Прыдруйск. У Друі разьмяшчаліся памежныя часткі Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў. 16 траўня 1776 у месьце адбыўся вялікі пажар, у якім згарэла 125 дамоў. Існуюць зьвесткі, што ў кан. ХVІІІ ст. у Друі дзейнічала парафіяльная школа (1774 — 9 вучняў, 1781 — 19, 1782 — 16).

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Друя апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Дзісенскім павеце Менскай, з 1842 Віленскай губэрні. У кан. ХVІІІ ст. празь места праходзіў паштовы тракт Пецярбург — Вена. 27 лютага 1800 расейскі Сэнат сваім указам пацьвердзіў для Друі права на самакіраваньне. У ХІХ ст. мясьціна знаходзілася ў валоданьні Ігестромаў, потым Мілашаў.

У вайну 1812 году навакольлі Друі адбылося некалькі сутычак частак корпусу П. Вітгенштэйна пад камандаю Я. Кульнева з францускай кавалерыяй. Станам на 1825 у месьце было 426 драўляных будынкаў, 15 камяніцаў, 54 крамы, 31 піцейны дом, дзейнічалі 3 манастыры. У 1860 зьявіўся праект мескага гербу, які зьмяшчаў адлюстраваньне яліны, трох шасьціканцовых крыжоў і Пагоні. У 1864 Д. Струкаў зрабіў 16 акварэляў з краявідамі архітэктурных помнікаў і прадметаў даўніны Друі, а ў 1875 Н. Орда зрабіў замалёўку Друйскага бэрнардынскага касьцёла.

 


Разбурэнне расейскімі ўладамі дамініканскага касцёла ў Друі, пачатак ХХ стагоддзя

 

Станам на 1904 у Друі было 359 будынкаў, 52 крамы, 13 сакральных збудаваньняў, 3 гарбарныя заводы (10 працоўных), 275 рамесьнікаў; рэгулярна праводзілася 8 кірмашоў). У Першую сусьветную вайну каля места праходзіў фронт, тут стаяў 5-тысячны гарнізон расейскіх войскаў, мелася вялізная колькасьць тылавых установаў. У гэты час для патрэбаў фронту збудавалі вузкакалейку Бальбінава — Друя — Браслаў — Опса. 30 жніўня 1919 Друю занялі польскія войскі, 5 ліпеня 1920 — бальшавікі.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Друя апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны Браслаўскага павету. 7 траўня 1924 Андрэй Цікота арганізаваў для беларусаў кляштар марыянаў, аднак у 1938 польскія ўлады выслалі з Друі беларускіх манахаў. Станам на 1931 у месьце было 514 будынкаў.

 


Друя. Агульны выгляд. Фота 1936 года

 

У 1939 Друя ўвайшла ў БССР, дзе 15 кастрычніка 1940 атрымала афіцыйны статус гарадзкога пасёлку Мёрскага, з 1963 — Браслаўскага раёну. У Другую сусьветную вайну з 1941 да 6 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Станам на 1995 у Друі было 702 двары. 9 лютага 2004 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне местачковых гербу і сьцяга. 8 красавіка 2004 Друеўскі пассавет скасавалі, утварыўся Друеўскі сельсавет. У 2005 афіцыйны статус паселішча панізілі да пасёлку.



Крыніца: Паводле Вікіпэдыі

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц весны?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Браслава

Выставочный зал Вилейского краеведческого музея 18 мая отметил свое 20-летие (фото)

Хотите узнать больше? Выставочному залу имени Силивановича - 20 лет. Фото Юлии Лахвич, Край.бай На вечере в честь юбилейной даты собрались бывшие директора музея, 33

Первое в стране поле для игры в футгольф появится в Браславском районе

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта www.experienceboxspain.com В деревне Красногорка Браславского района вскоре появится 38

На концерт группы «Без билета» идет врач из Молодечно Евгений Каркоцкий

Хотите узнать больше? Билет на концерт группы «Без билета» выиграл врач из Молодечно Евгений Каркоцкий. Фото предоставлено Край.бай Евгением Каркоцким На концерт группы 44

Край.бай разыграет два билета на концерт группы «Без билета» в Сморгони

Хотите узнать больше? Группа «Без билета». Фото с сайта bezbileta.net 18 мая в районном центре культуры Сморгони в 19.00 группа «Без билета» презентует мини-альбом «Жара». 56

В Сморгони, Островце и Ошмянах откроется филиал крупной оконной компании «Окнаград»

Хотите узнать больше? В Сморгони, Островце и Ошмянах откроется филиал крупной оконной компании «Окнаград» Покупку новых окон многие планируют заранее, ведь за них 76

В Браславском районе могут создать курорт с водо- и грязелечебницами

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта moidiabet.ru Для этого есть все предпосылки, заявил директор Республиканского центра по 55

3 мая в Витебской области начали отключать тепло

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта prizyv.ru Областная рабочая группа по оптимизации режимов теплоснабжения приняла 52

На предстоящей неделе в Беларуси сохранится прохладная погода

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото из архива Край.бай Средняя декадная температура воздуха по Беларуси ожидается на 2°C ниже 51