Закрыть

Выберите город

Эпізод з жыцця Ларысы Геніюш

Эпізод з жыцця Ларысы Геніюш

Пра гэты эпізод з драматычнага жыцця нашай слыннай зямлячкі я даведаўся з перапіскі паэткі, якая была надрукавана сёлета асобным выданнем у межах «Гарадзенскай бібліятэкі».

15 траўня 1968 г. Ларыса Геніюш пісала настаўніку Гудзевіцкай школы, што на Мастоўшчыне, Алесю Белакозу: «Дарагі Саша! Атрымала кніжкі і газэты. Дзякую за газэты, я і не спадзявалася, што ў Мастах мяне надрукавалі. Чула, што ў Менску нельга…»

Эпізод з жыцця Ларысы Геніюш

Пра публікацыю ў мастоўскай газеце ідзе гаворка яшчэ ў адным лісце Геніюш. 21 траўня 1968 г. яна пісала выкладчыку тагачаснага Гродзенскага педінстытута Аляксею Пяткевічу: «А яшчэ так хораша надрукаваў мяне ў «Зары над Нёманам» Жалкоўскі. Жаль будзе, калі яго «ўкусяць».

Сапраўды, дзіўны выпадак. На той момант у Савецкай Беларусі выйшаў адзіны зборнік паэзіі Ларысы Геніюш «Невадам з Нёмана» (1967 г.). Час ад часу – не надта часта – паэтку друкавалі ў Мінску ў рэспубліканскіх часопісах і газетах. Публікацыі адбываліся дзякуючы намаганням сяброў Ларысы Антонаўны, у першую чаргу Максіма Танка.

У тым, што паэтычнае слова Геніюш даходзіла да чытача, быў, канешне,пэўны ідэалагічны момант. Паэтка, якая адсядзела ў сталінскіх лагерах восем гадоў і затым не прыняла савецкага грамадзянства, зрабілася своеасаблівым сімвалам супраціўлення таталітарызму. Вакол яе ў Зэльве стварылі адпаведную абстаноўку. У нетрах УКДБ па Гродзенскай вобласці дзейнічала спецыяльная група, якая займалася выключна (!) справамі Ларысы Геніюш.

Каб «забугорныя галасы» накшталт радыё «Свабода» не маглі гаварыць пра ўціск на Ларысу Антонаўну, перыядычна яе вершы з’яўляліся ў афіцыйным друку. Аднак, мяркую, перш чым паэтычныя радкі Геніюш траплялі на старонкі часопіса «Полымя» альбо газеты «Літаратура і мастацтва», гэту падзею папярэдне ўзгадняла мноства мастацтвазнаўцаў у цывільным.

Эпізод з жыцця Ларысы Геніюш

І раптам – ніякім начальствам не санкцыянаваная публікацыя ў мастоўскай раённай газеце «Зара над Нёманам». У краязнаўчым аддзеле Гродзенскай абласной біблятэкі імя Карскага я пагартаў падшыўку «раёнкі» за 1968 год. І вось што высветлілася. Спачатку 24 лютага 1968 г. у газеце з’явілася рэцензія А. Белакоза на зборнік «Невадам з Нёмана». Аўтар пісаў:

«Зноў вярнулася ў літаратурнае жыццё наша таленавітая зямлячка паэтэса Ларыса Геніюш. Нядаўна выйшаў яе паэтычны зборнік «Невадам з Нёмана». Хоць Ларыса Антонаўна не пераставала пісаць, аднак яе лёс склаўся так, што выданне першага зборніка ў нашай краіне зацягнулася… Жыццё склалася так, што ўсю маладосць Л. Геніюш пакутавала на чужыне. Як яна сумавала па родным наднёманскім краі, гаворыць эпіграф да першага зборніка яе твораў «Ад родных ніў», які выдадзены да вайны ў Празе».

У гэтай рэцэнзіі што ні слова, то крамола – і Ларыса Геніюш названа таленавітай, і пра яе суровае жыццё гаворыцца, і пра тое, што першы зборнік быў выдадзены ў Празе. Ужо за адну гэту публікацыю і аўтару, і рэдактару маглі добра даць па «шапцы». Аднак, далей адбыліся яшчэ больш дзіўныя рэчы. 13 красавіка таго ж года «Зара над Нёманам» друкуе падборку вершаў Л. Геніюш, сярод якіх цудоўная «Паземка»:

Дзіўная сёння з полем гаворка,

Ляціць паземка з горкі на горку,

Уздымае вецер снег пад нагамі,

Кружыць сняжынкі паміж кустамі.

Я тут, і вецер, і месяц – трэці,

Схапіў і душу ў далонях песціць.

Ноч наступае насустрач воддаль.

Гамонім з полем на мове роднай.

Здавалася б, рэдактар газеты Аляксандр Жалкоўскі зрабіў немагчымае – прабіў сцяну адчужэння вакол апальнага аўтара вось на такім мясцовым узроўні. Хопіць ужо і гэтага, але цуд працягваўся. Праз два тыдні, 27 красавіка, акурат напярэдадні першамайскіх святаў, у мастоўскай «раёнцы» з’яўляецца новая падборка твораў Геніюш. Сярод іншых надрукаваны і вось такі верш:

О, злы сусед, апамятайся ўрэшце,

І мовы не бяры майму дзіцяці.

Каму сказаць, каму зможаш давесці,

Што мачыха раднейшая за маці?..

Зразумела, што гаворка ў творы ідзе пра лёс беларускай мовы. Яшчэ раз нагадаю, верш друкуецца напярэдадні аднаго з галоўных савецкіх святаў. Больш за тое, на двары 1968 год. Квітнее пражская вясна, а ў Савецкім Саюзе паўсюдна ўзмацняецца барацьба з іншадумствам. І тут такая ідэлагічная дыверсія.

Рэдактар мастоўскай газеты Аляксандр Жалкоўскі прыязна ставіўся да творчасці Ларысы Геніюш. А паколькі тады рэдактар «раёнкі» адначасова з’яўляўся і цэнзарам, то менавіта ён канчаткова вырашаў, што ставіць на газетную паласу. Канешне, кожны рэдактар добра ведаў, што будзе, калі раптам хоць крыху адыдзеш ад генеральнай лініі партыі. Таму ніякіх нечаканасцей у газетным жыцці Савецкай Беларусі не назіралася. За выключэннем аднаго выпадку ў 1968 г. Што самае дзіўнае, гэты эпізод не меў ніякіх адмоўных наступстваў у жыцці адчайнага рэдактара. Ён працягваў узначальваць мастоўскую газету, потым працаваў рэдактарам лідскай газеты «Уперад», уласным карэспандэнтам «Гродзенскай праўды». Аляксандра Жалкоўскага не стала ў мінулым годзе.

Вось яно як часам бывае. Ідзеш супраць цёмных сілаў – і яны раптам адступаюць. І якая гэта асалода: у самых розных сітуацыях адчуваць сябе чалавекам.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц лета?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Беларуси

Составлен рейтинг посещаемости сайтов белорусских исследовательских центров

Хотите узнать больше? На этот раз ранжированию по посещаемости подверглись сайты белорусских исследовательских организаций. На основании данных сервиса similarweb.com 269

МАРТ: дифференциация тарифов на электроэнергию пока не отменена

Хотите узнать больше? В Беларуси продолжает действовать дифференциация тарифов на электроэнергию для населения в зависимости от объемов потребления, она не отменялась. 562

Налоговый маневр России может задать импульс переформатированию белорусско-российских отношений

Хотите узнать больше? Ситуация с налоговым маневром становится дополнительной иллюстрацией того, что для России ЕАЭС является, в первую очередь, политическим инструментом 273

Отмена виз «на закупы» болезненно скажется на торговле Подляшья, считают в Польше

Хотите узнать больше? Со второго января польское правительство отменило визы «на закупы» для граждан Беларуси. Решение с негодованием восприняли политики оппозиционной 580

Пятеро детей серьезно пострадали при катании на тюбингах за два дня

Хотите узнать больше? Несколько случаев тяжелого травмирования детей произошло в рождественские выходные. фото: rostov-on-don.sm-news.ru Об этом сообщила официальный 554

За новогодние праздники белорусскую границу пересекли около 900 тысяч человек

Хотите узнать больше? Как сообщили в Госпогранкомитете, за время новогодних и рождественских праздников белорусскую границу пересекло почти 900 тыс. граждан и более 250 518

Минская елка вошла в Топ-5 самых высоких елок СНГ

Хотите узнать больше? Аналитическое агентство ТурСтат составило рейтинг самых высоких новогодних елок в столичных городах стран СНГ в новогодние праздники в декабре 2018 — 699

В Оршанском районе снизят налоги и введут мораторий на проверки

Хотите узнать больше? Александр Лукашенко подписал указо развитии Оршанского района, которым утверждается программа развития этого региона на период до 2023 года. "В 665