Закрыть

Выберите город

Эпізод з жыцця Ларысы Геніюш

Эпізод з жыцця Ларысы Геніюш

Пра гэты эпізод з драматычнага жыцця нашай слыннай зямлячкі я даведаўся з перапіскі паэткі, якая была надрукавана сёлета асобным выданнем у межах «Гарадзенскай бібліятэкі».

15 траўня 1968 г. Ларыса Геніюш пісала настаўніку Гудзевіцкай школы, што на Мастоўшчыне, Алесю Белакозу: «Дарагі Саша! Атрымала кніжкі і газэты. Дзякую за газэты, я і не спадзявалася, што ў Мастах мяне надрукавалі. Чула, што ў Менску нельга…»

Эпізод з жыцця Ларысы Геніюш

Пра публікацыю ў мастоўскай газеце ідзе гаворка яшчэ ў адным лісце Геніюш. 21 траўня 1968 г. яна пісала выкладчыку тагачаснага Гродзенскага педінстытута Аляксею Пяткевічу: «А яшчэ так хораша надрукаваў мяне ў «Зары над Нёманам» Жалкоўскі. Жаль будзе, калі яго «ўкусяць».

Сапраўды, дзіўны выпадак. На той момант у Савецкай Беларусі выйшаў адзіны зборнік паэзіі Ларысы Геніюш «Невадам з Нёмана» (1967 г.). Час ад часу – не надта часта – паэтку друкавалі ў Мінску ў рэспубліканскіх часопісах і газетах. Публікацыі адбываліся дзякуючы намаганням сяброў Ларысы Антонаўны, у першую чаргу Максіма Танка.

У тым, што паэтычнае слова Геніюш даходзіла да чытача, быў, канешне,пэўны ідэалагічны момант. Паэтка, якая адсядзела ў сталінскіх лагерах восем гадоў і затым не прыняла савецкага грамадзянства, зрабілася своеасаблівым сімвалам супраціўлення таталітарызму. Вакол яе ў Зэльве стварылі адпаведную абстаноўку. У нетрах УКДБ па Гродзенскай вобласці дзейнічала спецыяльная група, якая займалася выключна (!) справамі Ларысы Геніюш.

Каб «забугорныя галасы» накшталт радыё «Свабода» не маглі гаварыць пра ўціск на Ларысу Антонаўну, перыядычна яе вершы з’яўляліся ў афіцыйным друку. Аднак, мяркую, перш чым паэтычныя радкі Геніюш траплялі на старонкі часопіса «Полымя» альбо газеты «Літаратура і мастацтва», гэту падзею папярэдне ўзгадняла мноства мастацтвазнаўцаў у цывільным.

Эпізод з жыцця Ларысы Геніюш

І раптам – ніякім начальствам не санкцыянаваная публікацыя ў мастоўскай раённай газеце «Зара над Нёманам». У краязнаўчым аддзеле Гродзенскай абласной біблятэкі імя Карскага я пагартаў падшыўку «раёнкі» за 1968 год. І вось што высветлілася. Спачатку 24 лютага 1968 г. у газеце з’явілася рэцензія А. Белакоза на зборнік «Невадам з Нёмана». Аўтар пісаў:

«Зноў вярнулася ў літаратурнае жыццё наша таленавітая зямлячка паэтэса Ларыса Геніюш. Нядаўна выйшаў яе паэтычны зборнік «Невадам з Нёмана». Хоць Ларыса Антонаўна не пераставала пісаць, аднак яе лёс склаўся так, што выданне першага зборніка ў нашай краіне зацягнулася… Жыццё склалася так, што ўсю маладосць Л. Геніюш пакутавала на чужыне. Як яна сумавала па родным наднёманскім краі, гаворыць эпіграф да першага зборніка яе твораў «Ад родных ніў», які выдадзены да вайны ў Празе».

У гэтай рэцэнзіі што ні слова, то крамола – і Ларыса Геніюш названа таленавітай, і пра яе суровае жыццё гаворыцца, і пра тое, што першы зборнік быў выдадзены ў Празе. Ужо за адну гэту публікацыю і аўтару, і рэдактару маглі добра даць па «шапцы». Аднак, далей адбыліся яшчэ больш дзіўныя рэчы. 13 красавіка таго ж года «Зара над Нёманам» друкуе падборку вершаў Л. Геніюш, сярод якіх цудоўная «Паземка»:

Дзіўная сёння з полем гаворка,

Ляціць паземка з горкі на горку,

Уздымае вецер снег пад нагамі,

Кружыць сняжынкі паміж кустамі.

Я тут, і вецер, і месяц – трэці,

Схапіў і душу ў далонях песціць.

Ноч наступае насустрач воддаль.

Гамонім з полем на мове роднай.

Здавалася б, рэдактар газеты Аляксандр Жалкоўскі зрабіў немагчымае – прабіў сцяну адчужэння вакол апальнага аўтара вось на такім мясцовым узроўні. Хопіць ужо і гэтага, але цуд працягваўся. Праз два тыдні, 27 красавіка, акурат напярэдадні першамайскіх святаў, у мастоўскай «раёнцы» з’яўляецца новая падборка твораў Геніюш. Сярод іншых надрукаваны і вось такі верш:

О, злы сусед, апамятайся ўрэшце,

І мовы не бяры майму дзіцяці.

Каму сказаць, каму зможаш давесці,

Што мачыха раднейшая за маці?..

Зразумела, што гаворка ў творы ідзе пра лёс беларускай мовы. Яшчэ раз нагадаю, верш друкуецца напярэдадні аднаго з галоўных савецкіх святаў. Больш за тое, на двары 1968 год. Квітнее пражская вясна, а ў Савецкім Саюзе паўсюдна ўзмацняецца барацьба з іншадумствам. І тут такая ідэлагічная дыверсія.

Рэдактар мастоўскай газеты Аляксандр Жалкоўскі прыязна ставіўся да творчасці Ларысы Геніюш. А паколькі тады рэдактар «раёнкі» адначасова з’яўляўся і цэнзарам, то менавіта ён канчаткова вырашаў, што ставіць на газетную паласу. Канешне, кожны рэдактар добра ведаў, што будзе, калі раптам хоць крыху адыдзеш ад генеральнай лініі партыі. Таму ніякіх нечаканасцей у газетным жыцці Савецкай Беларусі не назіралася. За выключэннем аднаго выпадку ў 1968 г. Што самае дзіўнае, гэты эпізод не меў ніякіх адмоўных наступстваў у жыцці адчайнага рэдактара. Ён працягваў узначальваць мастоўскую газету, потым працаваў рэдактарам лідскай газеты «Уперад», уласным карэспандэнтам «Гродзенскай праўды». Аляксандра Жалкоўскага не стала ў мінулым годзе.

Вось яно як часам бывае. Ідзеш супраць цёмных сілаў – і яны раптам адступаюць. І якая гэта асалода: у самых розных сітуацыях адчуваць сябе чалавекам.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Информация
Чтобы оставить комментарий - авторизуйтесь на сайте или зарегистрируйтесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Беларуси

Минтруда будет мониторить режим удаленных работников

Хотите узнать больше? Министерство труда и социальной защиты совместно с профсоюзами планирует проводить постоянный мониторинг режим дистанционных работников. Как сообщил 311

Как изменятся условия кредитования в Беларуси до конца 2019 года

Хотите узнать больше? Национальный банк Беларуси провел мониторинг банковского сектора и сделал прогноз, как будут изменяться условия кредитования до конца текущего года. 247

Что нужно знать, чтобы найти работу независимо от опыта, возраста и квалификации

Хотите узнать больше?   «У меня нет опыта, поэтому мне отказывают в работе», «В моем возрасте внуков нужно нянчить, сейчас все вакансии для молодых и энергичных», «Никак 2 016

Очередные "минирования": ОАО "Нафтан", ОАО "Гродно-Азот" и ТРЦ "Дана Молл" в Минске

Хотите узнать больше? 7 сентября в контакт-центр БелЖД по электронной почте поступило сообщение, которое содержало информацию о минировании ряда объектов, в том числе ОАО 304

Лукашенко поблагодарил министра внутренних дел за раскрытие ограбления ювелирного магазина

Хотите узнать больше? Президент Беларуси назвал вызовом правоохранительной системе ограбление средь бела дня ювелирного магазина в Минске и поблагодарил министра 314

В Беларуси будут в промышленных масштабах выращивать фундук и грецкий орех

Хотите узнать больше? В Беларуси закладываются плантации фундука и грецкого ореха, который планируется выращивать в промышленных масштабах с целью импортозамещения. "В 1 036

Правительство утвердило новые меры по росту потребления электроэнергии от АЭС

Хотите узнать больше? Межотраслевой комплекс мер по увеличению потребления электроэнергии до 2025 года, утвержденный постановлением Совета Министров 1 марта 2016 г., 6 804

Белорусы впервые стали больше тратить на отдых, чем на лекарства

Хотите узнать больше? Летний сезон внес корректировки в покупательское поведение населения Беларуси. Впервые с начала исследований Нацбанком данного фактора, белорусы 585