Закрыть

Гедзіміны

Гедзіміны

Прозвішча Гедзімін (Гедымін) у беларусаў у першую чаргу асацыюецца з імем вялікага князя Вялікага Княства Літоўскага, які жыў прыкладна з 1275 па 1341 год, княжыў з 1316 па 1341 год. Гэты князь увайшоў у гісторыю як збіральнік беларускіх земляў. 

 

Менавіта ў гэты перыяд, паводле слоў вядомага гісторыка Міколы Ермаловіча, фактычна завяршыўся працэс мірнага аб'яднання асноўнага масіву беларускіх земляў ад Заходняга Буга да Дняпра: да дзяржавы быў далучаны горад Віцебск з княствам, Мінская і турава-пінскія землі, рэшткі берасцейскай зямлі. У выніку ВКЛ павялічылася амаль у два разы і стала магутнай усходнееўрапейскай дзяржавай. Гедзімін у 1323 годзе перанёс сталіцу з Наваградка ў крывіцкае пасяленне — Крывы горад на Віліі — Вільню. У гэты перыяд Вільня стала палітычным, культурным, эканамічным і рэлігійным цэнтрам беларускіх земляў і захоўвала гэты статус на працягу некалькіх стагоддзяў — да пачатку ХХ стагоддзя. Гедзімін клапаціўся пра палітычнае, ваеннае і эканамічнае ўмацаванне дзяржавы. Пры Гедзіміне ВКЛ вяло барацьбу з Тэўтонскім ордэнам і Маскоўскім вялікім княствам з мэтай пашырэння тэрыторыі дзяржавы. Па ініцыятыве Гедзіміна былі пабудаваны замкі ў Вільні (знакамітая вежа Гедзіміна), Крэве, Троках, Медніках, Лідзе і іншыя. Князь запрашаў у гарады ВКЛ адукаваных людзей з Еўропы, рамеснікаў і купцоў. У адносінах да царквы прытрымліваўся нейтралітэту: дазваляў будаўніцтва як праваслаўных, так і каталіцкіх храмаў. Гісторыкі лічаць, што менавіта пры Гедзіміне ВКЛ сфарміравалася як феадальная манархія, у якой князь валодаў паўнатой заканадаўчай, выканаўчай, судовай і ваеннай улады. Дзякуючы таму, што цэнтр дзяржавы складалі беларускія землі, у перыяд княжання Гедзіміна сфарміраваліся ўсе перадумовы, каб старабеларуская мова стала дзяржаўнай, а асновай прававых нормаў — нормы старабеларускага права. Гедзімін стаў родапачынальнікам дынастыі Гедзімінавічаў, з якой пайшлі знакамітыя беларускія, украінскія, літоўскія і рускія княжацкія роды (Альгердавічы, Кейстутавічы, Алелькавічы, Бельскія, Вішнявецкія, Галіцыны, Карыбутавічы, Кобрынскія, Мсціслаўскія, Нарымонтавічы, Трубяцкія, Хаванскія, Чартарыйскія і іншыя), палітычныя дзеячы Венгрыі і Чэхіі, а таксама каралеўская дынастыя Ягелонаў у Польшчы.

Паходжанне роду і прозвішча. Адзінага погляду на паходжанне роду Гедзіміна не існуе. Адны даследчыкі лічаць яго сынам Віценя, другія — яго братам. Некаторыя сучасныя вучоныя мяркуюць, што Гедзімін быў сынам ці зяцем яцвяга Скалманта (Скаламента). На думку іншых, бацька яго — літоўскі князь Лютувер.

Прозвішча Гедзімін на тэрыторыі сучаснай Беларусі мае варыянт Гедымін. У старажытнасці імя Гедзімін мела значна большую колькасць варыянтаў: Гедиминъ, Гедименъ, Гедиманъ, Едеминъ, Кедмин, Скиндимин, Гердимин, Gеdіmіnnе, Ghоdеmіnnе, Gоdеmіnnus.

У навуковым асяроддзі не існуе адзінай версіі адносна паходжання імя Гедзімін. Большасць даследчыкаў гэта імя разглядае як складанае. Першая частка (gеdе-, gоd-, gоdе-), на думку гісторыка літаратуры А. Бразгунова, узыходзіць да германскіх gоd, gud (бог) і ўжывалася ў значэнні добры, выдатны. Даследчык дапускае таксама, што аснова gоdе магла з'яўляцца стараскандынаўскім тэрмінам, які абазначаў найвышэйшых язычніцкіх жрацоў і старэйшын. А. Бразгуноў дапускае, што другая частка імя можа ўзыходзіць да германскага mаgіn, mеgіn (сіла, удар, энергія). У такім выпадку імя Гедзіміна магло абазначаць добры ўладар. Вучоны не выключае таксама магчымасць паходжання другой асновы імені ад старажытнаверхненямецкага слова mіnnе (любоў, каханне). У такім выпадку імя Гедзімін магло абазначаць Дабралюб. Існуе таксама версія, паводле якой імя Гедзімін паходзіць з літоўскай мовы, дзе gеdеtі — сумаваць, а mіntіs — думка.

 

 

Гедзіміны

 

 

На тэрыторыі сучаснай Беларусі прозвішча Гедзімін (Гедымін) сустракаецца ў горадзе Мінску, у Барысаўскім і Бярэзінскім раёнах Мінскай вобласці і Асіповіцкім і Бабруйскім раёнах Магілёўскай вобласці. Значна шырэй распаўсюджана гэтае прозвішча на тэрыторыі Літвы. Людзей з прозвішчам Гедзімін можна сустрэць у Польшчы, Даніі і ЗША. Неаднаразова гэтае прозвішча адзначаецца ў Сібіры і на Далёкім Усходзе, куды ў свой час выехалі або былі высланы многія з беларусаў.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!
Информация
Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Беларуси

Доступ к финансам предприниматели считают одной из основных проблем для развития

Хотите узнать больше? Проблема доступности финансирования неизменно выделяется малым и средним бизнесом как один из основных внешних барьеров для их развития, прежде 58

С 20 ноября Нацбанк снизил ставку рефинансирования до 9 процентов годовых

Хотите узнать больше? Согласно решению Национального банка Беларуси, с 20 ноября ставка рефинансирования снижается с 9,5% до 9% годовых. При этом ставка по кредиту 67

Военнослужащий Мозырьского погранотряда покончил жизнь самоубийством

Хотите узнать больше? Следственной комитет начал расследование по установлению обстоятельств, вынудивших молодого человека пойти на суицид. Согласно данным следствия, тело 67

Беларусь улучшила позицию в Индексе гражданства, но по-прежнему сильно отстает даже от России

Хотите узнать больше? Henley & Partners представила очередной Индекс гражданств мира, который дает объективную оценку гражданств разных стран. Беларусь заняла 86-ю 57

Минские дорожники заявили о готовности встретить новый Хавьер

Хотите узнать больше? Дорожные службы столицы к зиме готовы. И смогу оперативно отреагировать даже на новый Хавьер. Как сообщил заместитель генерального директора ГПО 366

КГК: сотни гектар пахотных земель пустуют в Гомельской области

Хотите узнать больше? Комитет государственного контроля обнаружил сотни гектар пахотных земель, которые зарастают сорной травой. Пустуют даже те земли, которые были 112

СК возбудил уголовное дело в отношении своего следователя

Хотите узнать больше? Следственный комитет возбудил уголовное дело в отношении следователя из Борисова, который фальсифицировал доказательства. Председателем Следственного 95

В Витебском медуниверситете будут производить лекарства

Хотите узнать больше? Витебский государственный медицинский университет планирует запустить опытное производство лекарственных средств в 2021 году на базе создаваемого в 98