Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Расстрэльны век вёскі Заграддзе

Першы раз трагедыя ў Заграддзі адбылася зімой 1908 года, калі ў невялікай (двароў на сто) вёсцы на Случчыне сяляне-беднякі адмовіліся плаціць так званы мірскі збор — падатак за зямлю, нарэзаную ім па няўдобіцы, дзе, акрамя буячніку і моху, на купінах нічога не расло. Не плацілі болей года. Для канфіскацыі маёмасці ў неплацельшчыкаў са Слуцка ў вёску прыехалі валасны начальнік, ураднік, 50 конных і пешых стражнікаў са зброяй.
Сяляне перагарадзілі вуліцу, не даючы магчымасці “гасцям” падыходзіць да хат неплацельшчыкаў. Яны выкрыквалі: “Не дамо адбіраць апошняе ў нядоймшчыкаў — яны галадаюць!” Некаторыя жанчыны і мужчыны прыхапілі калы з платоў, качэргі з дому і сталі адцясняць стражнікаў. На загад урадніка Ешмана разысціся ніхто не рэагаваў. Стражнікі, каб папужаць людзей, далі стрэлы ўгару, але гэта не дапамагло. І тады прагучала каманда ўрадніка: “Па бунтоўшчыках – агонь!” Грымнулі стрэлы вінтовак. Упалі мёртвымі шасцёра: браты Фама і Ціхан Ганчары, Павел Юрчэня, Міхаіл Ясінскі, Сцяпан Дробыш і Іван Сеўрук. Сямёра былі паранены. Пазней 16 удзельнікаў бунту судзілі ў Вільні, некалькі чалавек апраўдалі, рэшту прыгаварылі да высылкі ў Сібір, адкуль мала хто вярнуўся.

У 60-я гады на тым месцы, дзе пралілася кроў бязвінных, быў усталяваны гранітны помнік з прозвішчамі загінуўшых. За сто з лішнім гадоў вёска перажыла не адну акупацыю. Сёння ў ёй са 180 даваенных двароў жылых засталося толькі 48. Шмат  пустуючых хат было знесена. Вёску прызналі “неперспектыўнай”.
Але старажыхары не забылі рэпрэсіі 20-30-х гадоў, што абрынуліся на Заграддзе. Хоць тут не было “кулакоў”, таму як зямлі ворнай вакол было мала, на двор прыпадала па 2,5-4 гектары. Аднак новая ўлада, мусіць, прыпомніла сялянскі бунт 1908 года і перад масавай калектывізацыяй вырашыла пачысціць вёску ад “неблаганадзейных”. І ўжо ў 1929 годзе на высылку ў Сібір на 3-5 гадоў адсюль было адпраўлена аж 24 чалавекі, з іх 15 жанчын! У раённай кнізе “Памяць” занатаваны іх прозвішчы. Выбраў найболей старэйшых: Усціна Сцяпанаўна Дробыш, 53 гады; Ганна Францаўна Казак, 50 гадоў; Вольга Ёсіпаўна Выскварка, 50 гадоў. Астатнія жанчыны былі ва ўзросце 20-26 гадоў. Не ўсе яны вярнуліся ў родную вёску. А пяцёра сяльчан у 1933 годзе былі расстраляны, у іх ліку 72-гадовы калгаснік Сава Мікалаевіч Чаркоўскі, яго два жанатыя сыны – 39-гадовы Анатоль Савіч і 38-гадовы Іван Савіч, Людвік Сцяпанавіч Казак, Павел Макаравіч Зеньчык, 56 гадоў. Рэабілітаваны яны былі толькі ў 1991 годзе.
З усёй гэтай трагічна-драматычнай гісторыі напрошваецца выснова: ці не прыйшоў час паблізу помніка шасцярым расстраляным у 1908 годзе заградцам узвесці і помнік 29 сасланым у Сібір, а таксама пяцярым расстраляным — другі помнік? Каб нашчадкі ў чацвёртым і пятым “калене”, хто вырас тут і яшчэ з’явіцца на свет, не забылі пра загінуўшых, пакуль вёска канчаткова не састарэла.
Міхаіл Тычына

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Информация
Чтобы оставить комментарий - авторизуйтесь на сайте или зарегистрируйтесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Слуцка

Директор кадетского училища Слуцка выступил в суде. Он рассказал о правилах и поведении кадетов

Хотите узнать больше? Его показания в суде проливают свет в целом на атмосферу в кадетском училище и рассказывают о вызовах, с которыми приходится сталкиваться педагогам, 124

ДТП, в котором в Слуцке погиб директор предприятия, произошло из-за «лысых» шин автолавки

Хотите узнать больше? СК завершил расследование смертельной аварии под Слуцком, где погиб директор одного из местных предприятий на служебной Geely. 37

«Избивал, колол иголкой и таскал за уши». Суд над заместителем директора кадетского училища в Слуцке

Хотите узнать больше? В Слуцком районном суде начался процесс над бывшим заместителем директора Минского областного кадетского училища Анатолием Булгаком. 94

Мужчина под Слуцком срубил на дрова 150-летний дуб высотой с 4-этажный дом (очень дорогие дрова вышли)

Хотите узнать больше? Дрова остались у него, правда, по итогу обошлись они ему в 255 раз дороже, чем если бы заготавливал законно. 578

Под Слуцком Skoda насмерть сбила женщину

Хотите узнать больше? Также в аварии пострадала 45-летняя пассажирка Skoda, ее госпитализировали. 81

В Слуцком районе Chrysler влетел в дерево: 10-летний ребенок в реанимации

Хотите узнать больше? Известно, что ребенок был без специального удерживающего устройства, не был пристегнут ремнем безопасности. 312

Под Солигорском 18-летний водитель насмерть сбил сидящего на дороге мужчину

Хотите узнать больше? Смертельная авария произошла 26 января, около 19.15, вблизи деревни Погост. 202