Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Падземна-мінная вайна

Удзельнік Першай сусветнай вайны, вядомы рускі пісьменнік Валянцін Катаеў сваё апавяданне-ўспамін “Пад Смаргонню’’ прысвяціў аднаму франтавому выпадку, які адбыўся з ім пад узгаданым горадам. Але свой твор ён пачаў з апісання іншай трагічнай падзеі: “”Пад Вердэнам загінуў батальён французскай пяхоты. Па ходу руху ён натрапіў на мінную галерэю саперніка і быў узарваны. З-пад засыпанай зямлі тырчала толькі некалькі штыкоў. Пасля французы ператварылі гэтую жахлівую брацкую магілу ў помнік: залілі яе бетонам і зрабілі надпіс. З бетону, сярод вянкоў з бляклымі трохкаляровымі стужкамі, коса тырчалі канцы заржавелых штыкоў’’.

Падземна-мінная вайна


Асэнсоўваючы гэтыя радкі твора, прыходзіць думка: а ці адбывалася падобная падземна-мінная вайна на руска-германскім фронце, што мы пра яе ведаем і якія напаміны пра яе захаваліся да нашага часу? Як вядома, пазіцыйны характар Першай сусветнай вайны прывёў не толькі да выкарыстання новых відаў зброі, але ўзнавіў ранейшыя спосабы барацьбы. На франтах разгарнулася нябачная на паверхні падземная вайна з выкарыстаннем падкопаў, пракладваннем лабірынтаў, тунэляў ці мінных галерэй, закладваннем тон узрыўчаткі пад варожымі фартыфікацыямі і падрывам ўмацаванняў саперніка. Барацьба з ворагам з-пад зямлі стала надзеяй на перамогу, але ёй не дадзена было спраўдзіцца.

Аднымі з першых пачалі даследаваць малавядомую старонку ваенных падзей мясцовыя краязнаўцы Н. Маркава і Ул. Лігута. Яны ўзнавілі гісторыю барацьбы за смаргонскую Залатую горку, у выніку якой рускімі сапёрамі былі пракладзены некалькі падземных тунэляў і праведзены тры падрывы мінных зарадаў. З цягам часу сталі вядомы новыя факты падземна-мінных атак на нашым участку фронту. Дзякуючы сталічнаму калекцыянеру рарытэтных ваенных фотаздымкаў і дакументаў У. Багданаву, знайшліся каштоўныя дадзеныя з нямецкага боку. Вядомы даследчык даў магчымасць пакарыстацца “”Гісторыяй 333-га пяхотнага палка’’, адкуль можна было даведацца, што з канца верасня 1915 года да пачатку верасня 1916-га гэты нямецкі полк знаходзіўся на крэўскіх пазіцыях, а яго тылавая частка трапіла на Ашмяншчыну. Апошнім часам на памежжы раёнаў былі знойдзены матэрыяльныя напаміны пра тую малавядомую падземную вайну, пра што і пойдзе гаворка.

Падземна-мінная вайна

Адна з першых падземна-мінных атак, а магчыма і самая першая на тэрыторыі сучаснай Беларусі, адбылася на поўдзень ад Крэва каля вёскі Навасёлкі. Упартая барацьба за мясцовы ўзгорак, які нямецкія картографы пазначылі на сваіх картах як “Рускі нос”, пачалася з канца верасня 1915 года. Справа ў тым, што лінія фронту ў гэтым месцы перакрэсліла раку Краўлянку, стратэгічны ўзгорак замацаваўся за рускай арміяй, а самі пазіцыі перайшлі на правы, заходні бераг ракі. Такім чынам стваралася вельмі небяспечная пагроза для немцаў. На працягу шасці месяцаў кайзераўцы беспаспяхова спрабуюць выбіць рускіх абаронцаў з вышыні. Зімою наступнага года яны змяняюць тактыку, пракладваюць падземныя мінныя галерэі і 13 (26 па н.ст.) сакавіка 1916 года праводзяць свой першы падрыў міннага зараду на “Рускім носе”.

У сваю чаргу рускія сапёры 20 (02.04) сакавіка 1916 года праводзяць контрмінную атаку і ўзрывамі двух камуфлетаў (узрывамі пад зямлёй зарадаў без стварэння варонак на паверхні) разбураюць падземную галерэю саперніка. Больш чым месяц немцы рыхтуюць новую падземную атаку і 27 (10.05) красавіка другі раз падрываюць мінны зарад на старым месцы. Па нямецкіх дадзеных, даўжыня варонкі ад паўторнага выбуху склала 30-40 метраў, а глыбіня дасягнула 10 метраў. Рускі бок у адказ праводзіць дзве свае мінныя атакі 3 (16) і 8(21) мая 1916 года, пры гэтым  варонка пашыраецца да 50 метраў. Падрыў рускага міннага калодзежа ў гэтых мясцінах, магчыма адзін з апошніх, адбываецца 21 (03.06) мая 1916 года.

Падземна-мінная вайна

Кожны раз пасля падрываў мінных зарадаў ідуць жорсткія баі за авалоданне і “вянчанне” варонкі. Удзельнічаюць у сутычках з нямецкага боку салдаты 333-га пяхотнага палка 89-й пяхотнай дывізіі, рускія пазіцыі абараняюць салдаты 191-га Ларга-Кагульскага палка 48-й пяхотнай дывізіі. Падземныя работы ў раёне Навасёлак выконваюць байцы 24-га сапёрнага батальёна пад камандаваннем палкоўніка Аляксея Андрэевіча Адо. За бліскучую арганізацыю як наступальнай, так і абарончай міннай вайны на гэтым участку фронту мужны афіцэр рускай арміі быў узнагароджаны Георгіеўскай зброяй.

Вызначыўся ў час начнога бою 03 (16) мая 1916 года пад Навасёлкамі падпаручнік 191-га пяхотнага Ларга-Кагульскага палка Мікалай Аляксандравіч Мельнікаў. Загадам па Арміі і Флоце ён быў узнагароджаны Георгіеўскай зброяй за тое, што “пасля ўзрыву закладзенага сапёрамі горна, нягледзячы на знішчальны артылерыйскі, ружэйны і кулямётны агонь саперніка, кінуўся на чале 53-х ніжніх чыноў-ахвотнікаў да ўтворанай варонкі, заняў яе, адбіў атаку ворага ружэйным агнём і ручнымі гранатамі з вялікімі для яго стратамі, і затым прыняў кіраванне прыбыўшых на падтрымку ўзводам пяхоты, сапёрамі і мінёрамі, выканаў вянчанне варонкі і ўтрымаў яе за сабою”.

Падземна-мінная вайна

Па звестках, якімі падзяліўся ваенны гісторык Андрэй Каркотка з Вілейкі, сваіх загінуўшых таварышаў рускія салдаты хавалі на ваенных брацкіх могілках пры вёсцы Мікулеўшчына. У вайну там была пабудавана капліца, якая, на жаль, да нашага часу не захавалася.

Загінуўшых у час падземна-міннай барацьбы нямецкіх салдат пахавалі на вайсковых могілках у Барунах. Пра гэта нагадваюць некалькі пахаванняў салдат 333-га нямецкага палка, на бетонных надмагільных крыжах якіх пазначаны даты смерці, гэтыя даты супадаюць з часам правядзення мінных атак пад Навасёлкамі. Адначасова ў час пошуку былі высветлены некаторыя звесткі пра салдат рускай арміі, якія знайшлі свой апошні і вечны спакой на барунскіх вайсковых могілках. З пісьмовых крыніц стала вядома, што ў 48-ю пяхотную дывізію 24-га армейскага корпуса рускай арміі, разам з узгаданым 191-м пяхотным Ларга-Кагульскім палком уваходзілі 189-ы пяхотны Ізмаільскі і 192-і пяхотны Рымнікскі палкі, іх пазіцыі знаходзіліся дзесьці побач з ларгакагульцамі. Цяпер становяцца больш зразумелымі лічбы на некаторых надмагільных крыжах рускіх вайскоўцаў. Так, Васіль Нікалаеў служыў у 189-м палку, Пётр Логін, Г.Шамаюлаў і Дзмітрый Сарокін праходзілі службу ў 192-м палку. На адным са стандартных бетонных крыжоў пазначана: 4 невядомыя рускія салдаты”. Ніжэй указана, што яны з 192-га Рымнікскага палка і загінулі 12.8.1916 года. Магчыма, далейшы пошук праз Расійскі дзяржаўны ваенна-гістарычны архіў зможа высветліць некаторыя біяграфічныя звесткі кожнага салдата і абставіны іх смерці.

Напрыканцы мінулага года, у час наведвання захаваных слядоў ад тых далёкіх баталій пад Навасёлкамі, з цікавасцю агледзеў шматпакутную варонку мінных атак. Па сённяшні дзень яна знаходзіцца ў някепскім стане, толькі з цягам часу амаль зніклі земляныя валы вакол яе, апрацаванае поле падабралася да берагоў варонкі, а правал парос хмызняком. Але больш за ўсё на тым месцы ўразіў сціплы мемарыяльны знак каля кратэра, якім невядомыя рупліўцы пазначылі свае адносіны да былой падзеі. На звычайным драўляным слупку з фрагментамі калючага дроту прымацавана простая шыльдачка з надпісам па беларуску: “Тут у I сусветную вайну загінулі салдаты 191-га пяхотнага Лагра-Кагульскага палка. Вечная памяць“. Не сапсавала настрой нават блытаніна літар ў назве палка, дзе замест Ларга напісана Лагра. Калі знаходзяцца неабыякавыя людзі і сваімі справамі шануюць мінулае – памяць будзе жыць!

Уладзімір ПРЫХАЧ.


Поделиться в соц. сетях
Падземна-мінная вайна

Падземна-мінная вайна

Падземна-мінная вайна

Падземна-мінная вайна

Падземна-мінная вайна

Падземна-мінная вайна

Падземна-мінная вайна

Падземна-мінная вайна

Нравится
Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: 24 часа это - ?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Ошмян

«Северный вектор Гродненщины» — лучшая площадка для поиска партнеров

Хотите узнать больше? В этом году в седьмой раз в северном регионе Гродненской области пройдет международный экономический форум «Новые возможности и перспективы 69

От чесночниц до ступеней эскалаторов. Чем живет предприятие «Радиотехника» сегодня

Хотите узнать больше? ОАО «Радиотехника», созданное в 1969 году как филиал Вильнюсского ПО имени Октября, долгое время занималось выпуском изделий повышенной точности для 37

Заплыв «на чем попало», «Города» и полоса препятствий... Туристический слет прошел в Ошмянском районе

Хотите узнать больше? В Замостянах прошел районный молодежный туристический слет, организаторами которого выступили отдел идеологической работы, культуры и по делам 35

23 июня в Ошмянах пройдет VII Региональная выставка «Северный вектор Гродненщины»

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото из архива Край.бай В выставке примут участие более 40 промышленных, сельхозорганизаций трех 44

Ответь на три вопроса и выиграй билеты в цирк «SIRIUS» в Островце

Хотите узнать больше? Ответь на три вопроса и выиграй билеты в цирк «SIRIUS» в Островце 16 и 17 июня в Островце цирк-шапито «SIRIUS» покажет программу «Другой цирк!» 43

У Ашмянскім раёне прайшло свята народнай культуры “Землякі”

Хотите узнать больше? Праект «Стварэнне і дзейнасць клуба старастаў вёсак «КУТ», які на працягу года рэалізоўваўся на тэрыторыі Мураванаашмянкоўскага сельсавета, 41

«Властелина села» выбрали в Ошмянском районе

Хотите узнать больше? В агрогородке Жупраны Ошмянского района прошел районный этап республиканского семейного сельскохозяйственного проекта «Властелин села-2017». Его 39

В цирк-шапито «SIRIUS» отправится сморгонец Андрей Крыжевич

Хотите узнать больше? В цирк-шапито «SIRIUS» отправится сморгонец Андрей Крыжевич. Фото со страницы Андрея ВКонтакте Цирк-шапито «SIRIUS» выступит в Сморгони 8, 10 и 11 47