Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Пошук працягваецца

На старонках “Ашмянскага весніка” не раз распавядалася гісторыя подзвігу ў 1916 годзе пад Барунамі паветранага карабля “Ілья Мурамец №16”, змяшчаліся паведамленні пра сённяшняе ўшанаванне памяці мужных рускіх лётчыкаў. Беражліва захоўваюцца і вывучаюцца матэрыялы гэтай неардынарнай паветранай аперацыі Першай сусветнай вайны ў мясцовай школе. Падкрэслівае нашу ўдзячную памяць і адносіны да свайго мінулага мемарыяльны знак у мястэчку…

У сотыя ўгодкі пачатку Першай сусветнай вайны з’явілася нагода яшчэ раз звярнуцца да гэтай тэмы. Справа ў тым, што даследаванне палёту эскадры, у тым ліку і “Ільі Мурамца №16”, працягваецца. Кожны год знаходзяцца новыя дакументы, якія ўдакладняюць гісторыю той падзеі. Вядомы беларускі даследчык і калекцыянер фотакартак часоў Першай сусветнай вайны Уладзімір Багданаў набыў на замежных інтэрнэт-аўкцыёнах некалькі цікавых здымкаў з месца падзення самалёта і з выглядам магілы экіпажа паветранага карабля. Апошняе фота зафіксавала стан месца пахавання авіатараў у 1916 годзе. Параўнаўшы краявід на фотаздымку невядомага нямецкага фатографа з сённяшнім выглядам мясцовасці, можна адзначыць, што экіпаж “Ільі Мурамца” быў першапачаткова паасобку пахаваны на барунскіх вайсковых могілках. У 30-я гады мінулага стагоддзя, калі праводзілася ўзбуйненне і добраўпарадкаванне нямецкіх вайсковых могілак, адбылося перапахаванне іх рэшткаў. З таго часу яны спачываюць у агульнай брацкай магіле са стандартным бетонным крыжам.

Пошук працягваецца

Магіла экіпажа “Ільі Мурамца №16” ў Барунах, 1916 год

Вядомы маскоўскі даследчык авіацыі Марат Хайрулін звярнуў увагу на яшчэ адзін факт паветранай атакі 25 верасня 1916 года, які, бяспрэчна, павінен быць ушанаваны нашчадкамі. Адначасова з бамбардзіроўшчыкам Сікорскага ў тым паветраным баі быў збіты самалёт “Маран Парасоль” №770 радавога Крысана Янсана. Яго баявым заданнем было прыкрыццё і суправаджэнне “Ільі Мурамца №16” пры налёце на барунскія ваенныя аб’екты. Па некаторых звестках у “марана” сапсаваўся кулямёт і ў хуткім часе яго збіў нямецкі авіатар.

Газета 12 нямецкай арміі “Варта на ўсходзе” 28 верасня 1916 года надрукавала кароткую інфармацыю: “25 верасня, раніцай, экіпаж лейтэнант Вольф – лейтэнант рэзерву Лодэ палявога авіяатрада 45 пасля бязлітаснай ссхваткі атакаваў пераўзыходзячы яго па ўзбраенні гіганцкі аэраплан Сікорскага. Наш аэраплан перамог ў няроўнай барацьбе, хоць сам быў прабіты 50 разоў.

Дзякуючы таму, што лейтэнант Кюпперс атакаваў аэраплан суправаджэння Сікорскага, экіпаж біплана змог паспяхова правесці паядынак”. Зразумела, гэта погляд з супрацьлеглага боку, але з паведамлення вынікае, што паветраны бой быў жорсткім і бескампрамісным.

Пошук працягваецца

Месца падзення “Марана Парасоля” лётчыка Янсана, 1916 год

У Расійскім дзяржаўным ваенна-гістарычным архіве ў Маскве захоўваецца загад па 4-м рускім авіяцыйным дывізіёне наступнага зместу: “12.09.1916 утром в 9 часов в двух километрах к югу от м[естечка] Боруны пал в воздушном бою летчик Янсон XI корпусного авиаотряда, он был убит на месте. Наши солдаты похоронили его с воинскими почестями на опушке леса в 2 1/2 км юго-восточнее Борун и 1/2 км юго-западнее Романовщизна. Они водрузили на его могиле русский крест и обсадят его могилу елочками”. Відавочна, што ў дакуменце памочнік начальніка разведаддзялення штаба Заходняга фронту выкарыстаў адно з нямецкіх данясенняў. Месца гібелі лётчыка Янсана знаходзіцца на мяжы паміж Ашмянскім і Смаргонскім раёнамі, але ніякіх напамінаў пра ўзгаданую магілу там ужо няма. Пра яе не памятаюць мясцовыя старажылы. Верагодна, пры ўзбуйненні могілак у міжваенны час яе перанеслі ў Баруны.

У пачатку года Уладзімір Багданаў даслаў копіі двух амаль аднолькавых нямецкіх фотаздымкаў месца падзення самалёта “Маран Парасоль”. На сённяшні дзень яны з’ўляюцца адзінымі фотадакументамі месца гібелі радавога Крысана Янсана. На жаль, пакуль мала вядома пра самога пілота. Крысан (Хрыстафор, Крестап) Янсан быў радавым з ахвотнікаў 1-й авіяроты. Вучыўся ў афіцэрскай школе авіяцыі, 25 кастрычніка 1915 года здаў экзамен на званне “лётчык”. 14 чэрвеня 1916 года быў накіраваны ў 11 корпусны авіятрад. Загінуў, як было адзначана раней, у верасні 1916 года пад Барунамі.

Адна з першых, а магчыма і самая першая, сумесная аперацыя цяжкіх і малых лятальных апаратаў, у якой прынялі ўдзел два вялікія і больш дзясятка малых машын, увайшла ў гісторыю авіяцыі. Калі пра ўдзел у ёй баявых караблёў “Ілья Мурамец” распавядае дастатковая колькасць архіўных крыніц, то пра ўдзел у ёй самалётаў “Вуазэн” і “Маран Парасоль” вядома вельмі мала. А роля іх у аперацыі не менш важкая. Прарваўшыся праз зенітны агонь у раёне Крэва, група “Вуазэнаў” скінула бомбы ў раёне Баруны-Астэйкішкі-Антанова. Іх дзеянні паспрыялі агульнаму выніку знішчэння наземных цэляў. На сённяшні дзень імёны лётчыкаў гэтых паветраных апаратаў застаюцца невядомымі, але яны таксама заслугоўваюць нашай удзячнай памяці. Таму пошук у гэтым накірунку павінен працягвацца.

Уладзімір ПРЫХАЧ.


Поделиться в соц. сетях
Пошук працягваецца

Пошук працягваецца

Пошук працягваецца

Пошук працягваецца

Пошук працягваецца

Пошук працягваецца

Пошук працягваецца

Пошук працягваецца

Нравится
Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц весны?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Ошмян

И закупились, и повеселились.В Ошмянах прошла сельскохозяйственная ярмарка

Хотите узнать больше? Второй раз в Ошмянах была организована ярмарка, где можно было приобрести сельхозпродукцию и запастись ею на всю зиму.  Выбор продукции, которую 19

Какие новые дороги появятся в Молодечно? (фото, карты)

Хотите узнать больше? На новой дороге между стеллой и Криничной идут работы. Фото Ольги Фроловой, kraj.by В редакцию kraj.by обратилась читательница с вопросом о том, 29

Нястомны вандроўнік Юрый Жыгамонт завітаў у Ашмяны як валанцер праекта "Выбірай сэрцам!" Чырвонага Крыжа

Хотите узнать больше? Суботнім дажджлівым днём вылазіць з цёплай і ўтульнай кватэры не вельмі хацелася. Аднак сагравала душу думка аб тым, што наперадзе чакае знаёмства з 19

За парты селі настаўнікі. У Ашмянах правялі семінар-практыкум па падрыхтоўцы вучняў да алімпіяд

Хотите узнать больше? На базе СШ №1 прайшоў семінар-практыкум па тэме «Асноўныя напрамкі падрыхтоўкі вучняў да алімпіяды па беларускай мове і літаратуры», арганізатарамі 35

Своей профессией горжусь. В Ошмянах выбрали лучшего молодого специалиста

Хотите узнать больше? Новое пополнение в трудовой семье Ошмянщины приветствовали заместитель председателя райисполкома Наталья Станкевич, председатель районного 47

На участке Молодечно-Гудогай-Кяна проходят тестовую эксплуатацию двухэтажные электропоезда (фото)

Хотите узнать больше? На участке Молодечно-Гудогай-Кяна проходит тестовую эксплуатацию двухэтажный электропоезд. Фото с сайта news.tut.by Белорусская и Литовская железные 32

«Выбирай сердцем!»: Юрий Жигамонт проведет творческие встречи в пяти городах Беларуси

Хотите узнать больше? 14 октября в Ошмянах, в рамках кампании по профилактике сердечно-сосудистых заболеваний состоится творческая встреча с актером и телеведущим Юрием 45

Пришли селфи с мамой и выиграй для нее подарок от магазина «Линолеум»

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта irishtimes.com Kraj.by объявляет конкурс «Селфи с мамой». Автор лучшей фотографии 42