Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Вярэдзіць сэрца ваеннае ліхалецце

Вярэдзіць сэрца ваеннае ліхалецце

Аляксандра Сяргееўна Рамановіч

Аляксандра Сяргееўна Рамановіч (былая настаўніца Лукашоўскай школы) мяне чакала. Дастала альбомы, расклала фотаздымкі. Яны адлюстроўваюць самыя памятныя і шчаслівыя моманты яе жыцця. Успаміны пра мінулае выклікаюць розныя эмоцыі: ад адных у жанчыны наварочваюцца слёзы, ад іншых з’яўляецца ўсмешка. Але найбольш вярэдзіць сэрца ваеннае ліхалецце.

У лясах вакол яе  роднага Лепеля было нямала пар­тызан. Немцы лютавалі. Аднаго разу павыганялі з дамоў сем’і, якія падазраваліся ў сувязі з ляснымі мсціўцамі, і накіравалі да камендатуры. Шлях праходзіў каля Шурынага дома. Бацькі загадалі дзецям не выходзіць з хаты. Але двухгадовая Ларыса не паслухалася і выбегла па цацку. Шура кінулася за сястрой. У гэты момант у двор заскочыла маладая дзяўчына і схавалася за вуглом дома. І тут з’явіўся раз’юшаны немец з сабакам, які накінуўся на Шуру, разадраў лапамі спіну, пакусаў нагу. Салдат, не разбіраючыся, далучыў дзяўчыну да калоны. Так яна трапіла за краты.

— У камеры першую дапамогу аказала сталая жанчына, — успамінала Аляксандра Сяргееўна. — Спыніла кроў, сваёй хусткай перавязала рану. Ад пякучага болю хацелася крычаць. Але я цярпела. Пацягнуліся цяжкія гадзіны і дні. Потым мяне сталі вадзіць на допыты. Перада мной на стале ляжалі пісталет, нагайка, побач сядзеў сабака. Ад усяго гэтага працінаў страх. А ў мяне дапытваліся прозвішчы суседзяў, маіх членаў сям’і, спрабуючы высветліць, ці маю дачыненне да партызан. Некалькі разоў заводзілі ў спецыяльны пакой, дзе ў невялікае акенца трэба было прасунуць руку і цярпець боль. Такім чынам у мяне бралі кроў, пасля чаго я траціла прытомнасць.

Урэшце Шуру адпусцілі. Пад камендатурай увесь час дзяжурыла маці. Яна і давяла дачку дадому, доўга выходжвала.

Калі Беларусь вызвалілі  ад нямецка-фашысцкіх захоп­нікаў, дзяўчына прадоўжыла вучобу ў сёмым класе. Затым закончыла Лепельскае педвучылішча, па размеркаванні трапіла ў Пастаўскі раён, у Васілінскую пачатковую школу.

— Вельмі складанымі былі першыя гады работы, — расказвала А. С. Рамановіч. — Не, не ў школе. Вучыць дзяцей мне падабалася. Але хапала грамадскай нагрузкі. Гэта быў перыяд калектывізацыі. Па загадзе раённай улады мы, маладыя настаўніцы, хадзілі па вёсках і агітавалі людзей уступаць у калгас. А каму хацелася аддаваць нажытае? Многія ставіліся да нас непрыязна. У мясцовых лясах было нямала бандытаў. Аднаго разу, калі я начавала ў сваёй сяброўкі ў Чарэмушніках, яны ўварваліся ноччу ў дом. Убачыўшы незнаёмку і класны журнал, пачалі біць мяне прыкладам. Ад здзекаў і смерці ўратавала тое, што гаспадыня схітрыла, сказаўшы, быццам я хворая на тыф.

Аляксандры Сяргееўне давялося папрацаваць у Манькавіцкай, Масленіцкай, Норкавіцкай сямігодках. Закончыла Інстытут удасканалення настаўнікаў. У 1953-ім выйшла замуж за настаўніка матэматыкі Івана Іванавіча Рамановіча. У 1965 годзе сям’ю перавялі ў Лукашоўскую сярэднюю школу. Аляксандра Сяргееўна пастаянна вялікую ўвагу надавала патрыятычнаму выхаванню вучняў, арганізоўвала мітынгі-рэквіемы ля помнікаў загінулым землякам у Цешалаве, выступала з успамінамі на піянерскіх і камсамольскіх сходах. У архіве настаўніцы захаваліся фотаздымкі з сустрэчы лукашоўскіх школьнікаў з Героем Савецкага Саюза Васіліем Аляксеевічам Сідарэнкам, які наведваў школу 30 кастрычніка 1967 года. У Манькавічах А. С. Рамановіч працавала разам з Г. І. Пашкевіч-Дунец, якая ў гады Вялікай Айчыннай вайны ўратавала сцяг камсамольскай арганізацыі. З гэтым сцягам партызаны ў ліпені 1944-га ўваходзілі ў вызваленыя Паставы. Ганна Іосіфаўна часта дзялілася ўспамінамі пра работу сувязной у партызанскім атрадзе “Слава”, якім камандаваў зямляк Васілій Асяненка, пра тое, як па даручэнні падпольнага райкама камсамола ў Калееўцах вучыла дзяцей-пачаткоўцаў грамаце.

— А мой Іван Іванавіч у пачатку вайны дапамог уратавацца двум чырвонаармейцам, — працягвала ўспаміны Аляксандра Сяргееўна. — Ён, 12-гадовы хлопчык, касіў разам з бацькам. У гэты час з кустоў яго паклікаў чалавек. Гэта быў афіцэр Савецкай Арміі. Ён з баявым таварышам апынуўся ў тыле ворага. Каб не выклікаць падазрэння ў паліцаяў, якія былі ў вёсцы, на сямейным савеце вырашылі пасяліць чырвонаармейцаў у бацькавых сясцёр. Вяскоўцам сказалі, што на дапамогу жанчынам прыехалі стрыечныя браты. Калі ўдалося наладзіць сувязь з партызанамі, Пётр (прозвішча выпала з памяці)  і Васілій Данільчанка (абодва родам з Украіны) адправіліся ў атрад. Потым ваявалі на фронце. А калі закончылася вайна, прыехалі ў Жукі, ажаніліся з дочкамі гаспадынь і забралі іх у Мінск. У вёску прыязджалі часта, сустракаліся і з Ванем.

Слухала расказ  Аляксандры Сяргееўны і думала: сапраўды, вайна прайшлася па лёсе кожнага беларуса і пакінула ў яго сэрцы свой адбітак, які не сціраецца нават з часам.

— Мне ідзе 88-ы год, — гаварыла Аляксандра Сяргееўна. — Даўно ўдава. Часам даймае адзінота. У вёсцы засталіся лічаныя жыхары. З узростам усё часцей і часцей хочацца ўспамінаць пражытае, дзяліцца сваімі думкамі з іншымі. Сумаваць не даюць маладзейшыя калегі, з якімі рэгулярна перазвоньваюся, не забываюць і вучні. Большасць маіх колішніх першакласнікаў самі сталі бабулямі і дзядулямі. Але іх паштоўкі да свята, тэлефонныя званкі саграваюць душу. Часта прыязджаюць сын з нявесткай, якія жывуць у Паставах. Яны — мая апора. А як застануся адна, раскладу фотаздымкі — і нібы вярнуся ў гады маладосці, сустрэнуся з тымі, з кім працавала разам, адпачывала. Хоць большасці маіх равеснікаў ужо няма на зямлі, яны жывуць у маім сэрцы.

Анна АНІШКЕВІЧ.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц весны?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Постав

Поставчане, не пугайтесь – 6 декабря в районе прозвучат сирены

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта bigstockphoto.com 6 декабря на Поставщине МЧС будет проводить годовую проверку системы 21

Край.бай разыграе білет на тэлевізійныя здымкі праекта тэлеканала СТБ «Залатая калекцыя беларускай песні»

Хотите узнать больше? Іна Ананасьева. Фота з сайта govorim.by 6 cнежня ў 19.00 на сцэне канцэртнай залы Палаца культуры горада Маладзечна пройдуць здымкі папулярнага 25

Врач, юрист, психолог и месса в костеле. График мероприятий ко Дню инвалидов в Поставах

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Автор фото неизвестен В Поставах запланирован целый ряд мероприятий, посвященных Дню инвалидов. 2 28

Розыгрыш окончен. Сладкий подарок достался Александре Петровской из Молодечно (фото)

Хотите узнать больше? Сладкий подарок достался Александре Петровской. Фото Катерины Сушко, Край.бай Александра Петровская выполнила все условия конкурса и была пятой по 24

Адкажы на пытанні і атрымай білет на тэлевізійныя здымкі праекта тэлеканала СТБ «Залатая калекцыя беларускай песні»

Хотите узнать больше? Выява выкарыстана ў якасці ілюстрацыі. Фота з сайта lh3.ggpht.com Здымкі папулярнага праекта тэлеканала СТБ «Залатая калекцыя беларускай песні» 25

В Поставах восстановят памятник на могиле польских солдат, находящийся во дворе магазина

Хотите узнать больше? Памятник на могиле польских солдат в Поставах. Исторический и современный вид. Фото postawy.by и postavyiokrestnosti.blogspot.com.by. Коллаж – с 37

Автопробег по Поставщине дошел до кладбища І мировой у пограничной полосы, куда не пускают обычных людей (фото)

Хотите узнать больше? Участники автопробега по местам Нарочской операции Первой мировой войны на территории Поставского района 17 ноября в д. Норковичи. Фото Вадима Шишко 34

Сустрэча ўсяго каталіцкага духавенства Віцебскай дыяцэзіі адбылася 17 лістапада ў Паставах (фота)

Хотите узнать больше? Сустрэча каталіцкага духавенства Віцебскай дыяцэзіі ў Паставах 17 лістапада. Фота з сайта catholic.by 17 лістапада ў касцёле Беззаганнага Зачацця 30