Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Вярэдзіць сэрца ваеннае ліхалецце

Вярэдзіць сэрца ваеннае ліхалецце

Аляксандра Сяргееўна Рамановіч

Аляксандра Сяргееўна Рамановіч (былая настаўніца Лукашоўскай школы) мяне чакала. Дастала альбомы, расклала фотаздымкі. Яны адлюстроўваюць самыя памятныя і шчаслівыя моманты яе жыцця. Успаміны пра мінулае выклікаюць розныя эмоцыі: ад адных у жанчыны наварочваюцца слёзы, ад іншых з’яўляецца ўсмешка. Але найбольш вярэдзіць сэрца ваеннае ліхалецце.

У лясах вакол яе  роднага Лепеля было нямала пар­тызан. Немцы лютавалі. Аднаго разу павыганялі з дамоў сем’і, якія падазраваліся ў сувязі з ляснымі мсціўцамі, і накіравалі да камендатуры. Шлях праходзіў каля Шурынага дома. Бацькі загадалі дзецям не выходзіць з хаты. Але двухгадовая Ларыса не паслухалася і выбегла па цацку. Шура кінулася за сястрой. У гэты момант у двор заскочыла маладая дзяўчына і схавалася за вуглом дома. І тут з’явіўся раз’юшаны немец з сабакам, які накінуўся на Шуру, разадраў лапамі спіну, пакусаў нагу. Салдат, не разбіраючыся, далучыў дзяўчыну да калоны. Так яна трапіла за краты.

— У камеры першую дапамогу аказала сталая жанчына, — успамінала Аляксандра Сяргееўна. — Спыніла кроў, сваёй хусткай перавязала рану. Ад пякучага болю хацелася крычаць. Але я цярпела. Пацягнуліся цяжкія гадзіны і дні. Потым мяне сталі вадзіць на допыты. Перада мной на стале ляжалі пісталет, нагайка, побач сядзеў сабака. Ад усяго гэтага працінаў страх. А ў мяне дапытваліся прозвішчы суседзяў, маіх членаў сям’і, спрабуючы высветліць, ці маю дачыненне да партызан. Некалькі разоў заводзілі ў спецыяльны пакой, дзе ў невялікае акенца трэба было прасунуць руку і цярпець боль. Такім чынам у мяне бралі кроў, пасля чаго я траціла прытомнасць.

Урэшце Шуру адпусцілі. Пад камендатурай увесь час дзяжурыла маці. Яна і давяла дачку дадому, доўга выходжвала.

Калі Беларусь вызвалілі  ад нямецка-фашысцкіх захоп­нікаў, дзяўчына прадоўжыла вучобу ў сёмым класе. Затым закончыла Лепельскае педвучылішча, па размеркаванні трапіла ў Пастаўскі раён, у Васілінскую пачатковую школу.

— Вельмі складанымі былі першыя гады работы, — расказвала А. С. Рамановіч. — Не, не ў школе. Вучыць дзяцей мне падабалася. Але хапала грамадскай нагрузкі. Гэта быў перыяд калектывізацыі. Па загадзе раённай улады мы, маладыя настаўніцы, хадзілі па вёсках і агітавалі людзей уступаць у калгас. А каму хацелася аддаваць нажытае? Многія ставіліся да нас непрыязна. У мясцовых лясах было нямала бандытаў. Аднаго разу, калі я начавала ў сваёй сяброўкі ў Чарэмушніках, яны ўварваліся ноччу ў дом. Убачыўшы незнаёмку і класны журнал, пачалі біць мяне прыкладам. Ад здзекаў і смерці ўратавала тое, што гаспадыня схітрыла, сказаўшы, быццам я хворая на тыф.

Аляксандры Сяргееўне давялося папрацаваць у Манькавіцкай, Масленіцкай, Норкавіцкай сямігодках. Закончыла Інстытут удасканалення настаўнікаў. У 1953-ім выйшла замуж за настаўніка матэматыкі Івана Іванавіча Рамановіча. У 1965 годзе сям’ю перавялі ў Лукашоўскую сярэднюю школу. Аляксандра Сяргееўна пастаянна вялікую ўвагу надавала патрыятычнаму выхаванню вучняў, арганізоўвала мітынгі-рэквіемы ля помнікаў загінулым землякам у Цешалаве, выступала з успамінамі на піянерскіх і камсамольскіх сходах. У архіве настаўніцы захаваліся фотаздымкі з сустрэчы лукашоўскіх школьнікаў з Героем Савецкага Саюза Васіліем Аляксеевічам Сідарэнкам, які наведваў школу 30 кастрычніка 1967 года. У Манькавічах А. С. Рамановіч працавала разам з Г. І. Пашкевіч-Дунец, якая ў гады Вялікай Айчыннай вайны ўратавала сцяг камсамольскай арганізацыі. З гэтым сцягам партызаны ў ліпені 1944-га ўваходзілі ў вызваленыя Паставы. Ганна Іосіфаўна часта дзялілася ўспамінамі пра работу сувязной у партызанскім атрадзе “Слава”, якім камандаваў зямляк Васілій Асяненка, пра тое, як па даручэнні падпольнага райкама камсамола ў Калееўцах вучыла дзяцей-пачаткоўцаў грамаце.

— А мой Іван Іванавіч у пачатку вайны дапамог уратавацца двум чырвонаармейцам, — працягвала ўспаміны Аляксандра Сяргееўна. — Ён, 12-гадовы хлопчык, касіў разам з бацькам. У гэты час з кустоў яго паклікаў чалавек. Гэта быў афіцэр Савецкай Арміі. Ён з баявым таварышам апынуўся ў тыле ворага. Каб не выклікаць падазрэння ў паліцаяў, якія былі ў вёсцы, на сямейным савеце вырашылі пасяліць чырвонаармейцаў у бацькавых сясцёр. Вяскоўцам сказалі, што на дапамогу жанчынам прыехалі стрыечныя браты. Калі ўдалося наладзіць сувязь з партызанамі, Пётр (прозвішча выпала з памяці)  і Васілій Данільчанка (абодва родам з Украіны) адправіліся ў атрад. Потым ваявалі на фронце. А калі закончылася вайна, прыехалі ў Жукі, ажаніліся з дочкамі гаспадынь і забралі іх у Мінск. У вёску прыязджалі часта, сустракаліся і з Ванем.

Слухала расказ  Аляксандры Сяргееўны і думала: сапраўды, вайна прайшлася па лёсе кожнага беларуса і пакінула ў яго сэрцы свой адбітак, які не сціраецца нават з часам.

— Мне ідзе 88-ы год, — гаварыла Аляксандра Сяргееўна. — Даўно ўдава. Часам даймае адзінота. У вёсцы засталіся лічаныя жыхары. З узростам усё часцей і часцей хочацца ўспамінаць пражытае, дзяліцца сваімі думкамі з іншымі. Сумаваць не даюць маладзейшыя калегі, з якімі рэгулярна перазвоньваюся, не забываюць і вучні. Большасць маіх колішніх першакласнікаў самі сталі бабулямі і дзядулямі. Але іх паштоўкі да свята, тэлефонныя званкі саграваюць душу. Часта прыязджаюць сын з нявесткай, якія жывуць у Паставах. Яны — мая апора. А як застануся адна, раскладу фотаздымкі — і нібы вярнуся ў гады маладосці, сустрэнуся з тымі, з кім працавала разам, адпачывала. Хоць большасці маіх равеснікаў ужо няма на зямлі, яны жывуць у маім сэрцы.

Анна АНІШКЕВІЧ.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц весны?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Постав

Два дня протестов в Беларуси

Хотите узнать больше? День Воли в Минске. Фото с сайта tut.by 25 марта в Минске запрещенная властями акция, в которой приняли участие несколько тысяч человек, прошла без 21

В Беларуси подорожают некоторые почтовые услуги

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта finance.tut.by В Беларуси изменяются тарифы на некоторые услуги почтовой связи. Об 51

Лукашенко запретил увольнять работников без согласования с местными органами власти

Хотите узнать больше? Александр Лукашенко. Фото с сайта www.belta.by Александр Лукашенко запретил проводить сокращения на предприятиях и в организациях и увольнять 33

Минтруда Беларуси предлагает увеличить пособие по безработице до 60% от зарплаты

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта www.sb.by Минтруда и соцзащиты готово улучшить положение безработных с помощью 39

Минздрав о смерти женщины в Тюрлях от анафилактического шока: Препарат был качественный

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта pixabay.com В Беларуси возобновили использование серий антибиотика, при введении 62

Древний праздник в честь медведя. Комоедицу отметили в Поставском районе (фото, видео)

Хотите узнать больше? Древний праздник в честь медведя – Комоедицу – отметили в Поставском районе 19 февраля. Фото Леонида Юрика В местечке Лынтупы, что на самой литовской 85

Новые тарифы «Белтелекома»: с марта дорожают byfly и ZALA

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта 42.tut.by Национальный оператор связи «Белтелеком» объявил о внесении изменений в 67

Билеты на концерт Сергея Славянского в Молодечно получают две учительницы из Вилейки

Хотите узнать больше? Сергей Славянский. Фото с сайта www.slavyanskiy.com Сергей Славянский выступит 21 февраля в 18.00 в Районном центре культуры Молодечно. Край.бай 58