Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Ларыса Геніюш. Партызаны

Ларыса Геніюш. Партызаны

Ларыса Геніюш (1910 - 1983), беларуская паэтка

Публікацыя верша Ларысы Геніюш “Партызаны” можа падацца спрэчнай. Аднак мы лічым патрэбным яго апублікаваць, каб паказаць яшчэ адзін пункт погляду на мінулую вайну. Тым больш, падобныя выказванні нярэдка даводзілася чуць з вуснаў жыхароў нашага рэгіёна.

У афіцыйнай публічнай прасторы ІІ сусветную вайну па савецкай звычцы працягваюць называць Вялікай Айчыннай, а савецкіх партызанаў у адзін голас называюць героямі. Навукоўцы тым часам адзначаюць, што вайна мела ўсе рысы грамадзянскай. Дзясяткі тысячаў беларусаў служылі ў паліцыі і падпарадкаваных нацыстам фармаваннях, дзясяткі тысячаў былі ў савецкіх партызанах – і забівалі адзін аднаго.

Сведкі партызанскай вайны ўспамінаюць пра тое, як партызанскія аперацыі правакавалі нацыстаў на карныя аперацыі. Калі партызаны забілі каля Лынтупаў нямецкага генерала, у рэгіён былі прысланыя літоўскія паліцыйныя аддзелы, якія забілі некалькі сотняў чалавек. Калі каля вёскі Парэчча (Докшыцкі раён) на партызанскай міне ўзарваўся нямецкі конь, былі ўзятыя ў закладнікі, а потым расстраляныя васьмёра вяскоўцаў – па двое за конскую нагу. Вёску Азарцы, што паміж Параф’янавам і Докшыцамі, спалілі разам з жыхарамі пасля таго, як побач на дарозе была знойдзена міна. Такіх прыкладаў было тысячы.

Публікацыя гэтага верша не ёсць спробай прынізіць подзвіг тых людзей, якія ў змагаліся складзе партызанскіх аддзелаў, шчыра імкнучыся наблізіць момант вызвалення Радзімы ад нямецкіх акупантаў.

Але… вайна дужа складаная, каб яе можна было вычарпальна ахарыктарызаваць у адным тэксце, ці – тым больш – упісаць у нейкую ідэалагічную схему.

Як запомню войны і пажары -
Усё пабоішчам мая зямля.
Колькі раз па ёй, бы лівень з хмараў,
Кроў чужая і свая плыла.
Продак мой, спыняючы нашэсце,
Кідаўся на ворага з мячом,
Толькі б не цярпелі сем’і, дзеці,
За плячыма захаваўся дом!
І стаялі насмерць, усенародна,
Супраць недругаў суровых і ліхіх.
І не пакідалі безбаронных,
Ворагаў наклікаўшы на іх.

Партызаны ж, тыя партызаны,
Што ім сёлы, боль і енк людскі.
Толькі б мосцік недзе быў узарваны,
Ды зляцелі з рэйкаў цягнікі.
Што для іх адкрытыя магілы,
Дзе за рэйкі кідалі дзяцей,
Не, дзяцей яны не баранілі,
Солтыса забіць куды прасьцей.
Солтыса, які акучваў немца,
Каб ад згубы ратаваць сяло,
Бо куды народу было дзецца,
Помачы адкуль чакаць было?
Нашы пушчы, роднае багацце,
Непралазнасць зарасляў, балот:
Партызанам ёсць куды схавацца,
А куды ж схаваецца народ?
А куды схаваюцца мільёны
Ў кінутай нашэсцем старане,
Дзеці ў гэтых сёлах безбаронных,
Калі ўсе мужчыны на вайне?

Пішуць вершы, повясці, раманы,
Усё ж няма там ні слаўца нігдзе,
Каб грудзьмі стаялі партызаны
За расстрэляных, за паленых людзей!
То не подзвіг баявы і смелы,
Толькі брэх сабачы і пусты,
Наклікаць на сёлы смерць умелі,
А самыя шпарылі ў кусты!
Выстаўлялі немаўлят пад стрэлы,
А слабых жанчын пад кулямёт,
Ім за рэйкі дык душа балела,
Не балела толькі за народ.
Жаль народны, што не мае меры,
Дым з абпаленых, загубленых касцей,
Партызаны горшыя як зверы,
Звер так ворагу не кідае дзяцей.
А пакуль ёсць кіпцюры і зубы,
Засланяе ён малых сабой,
Не бяжыць у сасоннік ад загубы,
А ў няроўны кідаецца бой!
Нават тая птушачка малая
Люта скача злыдням да вачэй,
У горы птушанят не пакідае,
Лепей згіне ля сваіх дзяцей.

Хваляцца, каго яны забілі,
Ці праз іх загінула дарма.
А каго яны абаранілі?
Гэткіх на ўліку ў іх няма.

Йшлі інструкцыі ў вадным напрамку,
Палымнела Беларусь адна,
А чаму не падымалі партызанкі
На Каўказе ці каля Арла?

Аднаго забілі часам гада,
І забіўшы, зайцамі ўцяклі,
А за гада сотні леглі радам
Безбаронных жыхароў зямлі.
І няўцям да сёння той Мазанік,
Як лілася ў Менску наша кроў,
Не, не партызан, не партызанак,
А ў мучэннях выжыўшых сыноў.
Калі судзіш ворага за згубу,
Першым чынам засланяй сваіх.
Эх, Мазанік, за аднаго Кубэ
Колькі нашых браццяў нежывых…
Ці яны табе ўначы не сняцца,
Тысячаў замучаных не жаль?
Што ж табе, Мазанік, нашы брацця,
Для цябе галоўнае – медаль…

Край мой любы, жытні і курганны,
На няласцы нелюдзяў чужых,
І калі мне кажуць: партызаны,
Жудасна мне робіцца ад іх.

Публікуецца паводле: Наша Ніва, №1, травень 1991 года.

* * *
Лары?са Ге?ніюш (у дзявоцтве Міклашэ?віч; 9 жніўня 1910 — 7 красавіка 1983) — беларуская паэтка, пісьменьніца, дзяячка нацыянальнага руху. З 1943 да 1948 года была Генеральным сакратаром Ураду Беларускай Народнай Рэспублікі ў эміграцыі, упарадкавала і схавала ад спецслужбаў архіў БНР. Арыштаваная ў 1948 годзе, правяла ў савецкіх турмах да 1956-га.

Чытай таксама:
"Хлопчыку прыкладам разбілі ўсю галоўку" (Успаміны пра злачынствы нацыстаў і партызанаў на Бягомльшчыне).
Росіцкая трагедыя. Успаміны відавочцаў + дакументальны фільм

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Спутник планеты Земля?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Глубокого

Несмотря на мороз, желающих искупаться в водоеме на Крещение в Глубоком было много (фото, видео)

Хотите узнать больше? Крещенское купание в Глубоком 19 января. Фото Леонида Юрика 19 января на озере Беглец в Глубоком состоялся традиционный молебен, во время которого 69

Министерство образования Беларуси запретило родительским комитетам собирать деньги

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта madou18kgo.ucoz.ru Родительским комитетам официально запретили собирать деньги в школах 60

Королем шестого Рождественского бала в Глубоком стал Евгений Мальчонок из Докшицкого района (фото)

Хотите узнать больше? Шестой Рождественский бал в Глубоком собрал 15 января более 200 участников. Фото Павла Шауро Шестой Рождественский бал в Глубоком собрал 15 января 48

Без оголенных плеч и галстуков. Шестой Рождественский бал состоится в Глубоком 15 января

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото из архива Край.бай Бал пройдет в рамках Рождественского слета православной молодежи Полоцкой 76

«Оставайся свободным!» Конкурс на лучший видеоролик и стихотворение объявили в Глубоком

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта lepel.edu.by Конкурс «Оставайся свободным!» в рамках одноименной ежегодной областной 49

Магазин «Не мелочи жизни» в Молодечно начал новогоднюю распродажу домашнего ковролина – скидки до 70% (фото)

Хотите узнать больше? Магазин «Не мелочи жизни» в Молодечно начал новогоднюю распродажу. В Молодечно, в магазине «Не мелочи жизни», что на улице Великий Гостинец, 81, 29 53

Фото- и видеорепортаж: Слет Дедов Морозов и Снегурочек в Глубоком

Хотите узнать больше? 28 декабря в Глубоком прошел слет Дедов Морозов и Снегурочек. Фото Леонида Юрика 28 декабря в Глубоком прошел районный слет Дедов Морозов и 74

Браслав получит статус города-курорта, а Будслав, Глубокое, Крево станут историческими поселениями

Хотите узнать больше? Вид на Глубокое. Фото из архива Край.бай Правительство Беларуси утвердило генеральную схему размещения зон и объектов оздоровления, туризма и отдыха 73