Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

УЛАНЫ, УЛАНЫ, ПРЫГОЖЫЯ ДЗЕЦІ (кароткі экскурс у гісторыю кавалерыі і гісторыя 23-га палка Гродзенскіх уланаў)

Укладальнік і перакладчык тэкстаў з польскай мовы Міхал Гіль

Слова да чытача

У дзяцінстве, асабліва калі мне мінула дзесяць гадоў, летнія школьныя вакацыі любіў праводзіць у роднай цёткі (бацькавай сястры) Фаіны ў вёсцы Юнькі, што ляжыць каля Паставаў. Што прываблівала туды? Гэта, безумоўна, поўная свабода дзеянняў, рэчка, шмат сяброў-аднагодкаў, сярод якіх былі не толькі вяскоўцы, але і дзеці, якія прыехалі з розных гарадоў Беларусі на лета да бабуль і дзядуль. Шмат часу праводзілі ля ракі: лавілі рыбу, ракаў, будавалі ставы, каб месца, дзе купаліся, было глыбей, ездзілі на роварах па грыбы і ягады. Зрэдчас дапамагаў цётцы “сенаваць” – варочаць сена, грузіць яго на тарантас, укладваць і таптаць на гарышчы. Калі падыходзіла “кулейка” (чарга), то дапамагаў пасвіць каровы. Звычайна асноўным пастухом была адна з маіх старэйшых стрыечных сясцёр, якія тады былі студэнткамі: адна ў Мінску, другая ў Віцебску. Пасвілі часцей у Алтынцы (дарэчы, вельмі цікавы назоў цюркскага паходжання). Так называлі мясцовыя жыхары парослую вольхай і сасонкамі мясцовасць паміж Паставамі (5 гарадком) і Юнькамі (там раней быў асфальтавы завод, а зараз – гарадскі сметнік). Днём да мяне на пасту прыходзілі сябры, і сястра адпускала нас на пару гадзін схадзіць за цукеркамі ці марозівам у “ваенторгаўскую” краму ў “Кашары” – так называлі жыхары Юнек і суседніх вёсак мікрараён 5-га ваеннага гарадка, дзе стаялі ракетчыкі. Тады я не задумваўся, што азначае гэта назва, і чаму гэты мікрараён так называюць. Потым, ужо пасля службы ў войску, калі пачаў цікавіцца гісторыяй, то даведаўся, што слова “кашары” у перакладзе з польскай мовы азначае “казармы”, і што там, дзе знаходзіцца ваенны гарадок ракетчыкаў, з 1935 па 1939 год былі казармы, жылыя дамы афіцэраў і палкавая стайня 23-га палка Гродзенскіх уланаў. Пазней, у 1940 годзе, у гэтых будынках размесціліся курсанты Пастаўскай авіяцыйнай школы, пасля вайны стаялі танкісты, затым – ракетчыкі.
Пры Савецкім Саюзе друкаваных крыніц пра гісторыю міжваеннай Польскай Рэчы Паспалітай, а тым больш пра гісторыю вайсковых фарміраванняў амаль не было. Цягам амаль пяцідзесяці гадоў толькі некалькі кніг малым накладам было выдадзена на тэму савецка-польскай вайны 1920 года і то для слухачоў ваенных акадэмій і ваенных гісторыкаў, бо пра яе не вельмі любілі ўспамінаць савецкія партыйныя прапагандысты і агітатары, паколькі тую вайну ўчыстую прайгралі. У Беларусі таксама назіралася такая ж сітуацыя, хаця ў тыя часы амаль палова яе тэрыторыі ўваходзіла да 1939 года ў склад ІІ Рэчы Паспалітай. Таксама было выдадзена толькі некалькі кніг пра “барацьбу беларускага народа і Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі супраць прыгнёту польскіх паноў і буржуяў”, пра цяжкую долю рабочых і сялян у панскай Польшчы і спрадвечную мару насельніцтва Заходняй Беларусі аб’яднацца з другой паловай беларусаў, якія пражывалі ў БССР, і ўвайсці ў склад Савецкага Саюза.
Толькі ў канцы 80-х, калі пачалася “перабудова і галоснасць”, кніжны рынак пачаў насычацца забароненай у камуністычныя часы літаратурай. З’явіліся кнігі пра Пілсудскага, Тухачэўскага, Андэрса і савецка-польскую вайну 1920 года, але не вельмі шмат. У незалежнай Беларусі, хоць прамінула ўжо дваццаць гадоў, тэмай “знаходжання Заходняй Беларусі ў складзе ІІ Рэчы Паспалітай” мала хто цікавіцца з сучасных гісторыкаў, іх можна літаральна пералічыць па пальцах. Толькі ў апошнія гады выйшла на гэту тэму некалькі даследаванняў на беларускай мове наступных аўтараў: Алега Латышонка, Юры Туронка, Яўгена Мірановіча, Крысціны Гамулкі, Томаша Главінскага (усе з Польшчы), Арсеня Ліса, Андрэя Боркі, Уладзіміра Ляхоўскага, Яна Шумскага, Сяргея Токця, Андрэя Чарнякевіча, Андрэя Пачобута і Эдуарда Мазько, дзе большая частка аўтараў – гарадзенскія гісторыкі.
Іншая сітуацыя назіраецца ў Польшчы. Там пасля падзення камуністычнай сістэмы ў гістарычнай навуцы перасталі існаваць забароненыя тэмы, з’явіўся вольны доступ да архіваў, і за апошнія два дзесяцігоддзі пабачылі свет некалькі соцень кніг з даследаваннямі міжваеннага перыяду (1920 – 1939 гг.) гісторыі Польшчы, у тым ліку і гісторыі Войска Польскага. Трэба адзначыць, што яшчэ ў канцы 20-х – пачатку 30-х гадоў пад эгідай бюро вайсковай гісторыі Міністэрства вайсковых спраў Рэчы Паспалітай была заснавана кніжная серыя “Нарысы ваеннай гісторыі польскіх палкоў 1918 – 1920 гг.”, якая складалася з 156 невялікіх кніг, у кожнай з якіх аўтар – афіцэр таго палка, ці іншага падраздзялення, пра якое напісана кніга – распавядаў пра гісторыю заснавання і баявы шлях палка, традыцыі, камандаванне, загінуўшых падчас вайны жаўнераў і афіцэраў, узнагароды і найважнейшыя палкавыя трафеі. Так, у 1930 годзе ў Варшаве пабачыла свет кніга з гэтай серыі “23-і полк Гродзенскіх уланаў”, тэкст якой апрацаваў маёр Францішак Віктар Карассек, поўны пераклад якой я прапаную чытачам.
Першы матэрыял пра 23-і полк я прачытаў у Інтэрнэце, на сайце WESTKI.INFO, аўтарам якога быў наш зямляк, які нарадзіўся ў Паставах, а зараз жыве ў Даўгаўпілсе. Затым пачаў шукаць інфармацыю на польскіх сайтах, дзе і ўдалося знайсці ўзгаданую кнігу. Прачытаўшы яе, вырашыў перакласці на беларускую мову і выдаць, паколькі ў палках, якія фарміраваліся на тэрыторыі Літвы і Беларусі, асноўную масу шараговых жаўнераў і падафіцэраў складалі мясцовыя жыхары: беларусы, палякі і татары, якія ў асноўным уступалі ў гэтыя фарміраванні добраахвотна, бо ўжо былі крыху паспрабаваўшы смаку бальшавіцкай улады. І зараз яшчэ збераглося даволі многа брацкіх магіл польскіх жаўнераў на тэрыторыі нашага рэгіёна: у Паставах, Дунілавічах, Лынтупах, Крулеўшчыне, Глыбокім, Германавічах, Кабыльніку, Куранцы, Браславе і іншых мясцінах. Значная колькасць магіл разбурана ў савецкія часы.
Шмат хто з нашых бацькоў, дзядоў і прадзедаў нарадзіліся і былі грамадзянамі адроджанай дзяржавы ІІ Рэчы Паспалітай Польскай, прысягалі на вернасць ёй і ў маладыя гады служылі ў Войску Польскім. Гэта наша гісторыя і яе не трэба забываць.
Для паўнаты адлюстравання тагачаснай сітуацыі ў вайсковай справе і задавальнення чытацкай зацікаўленнасці, акрамя гісторыі палка ў кнізе змешчаны невялікія матэрыялы па гісторыі баявой конніцы, развіцці кавалерыі ў ІІ Рэчы Паспалітай, яе ўдзелу ў апошняй вайне, а таксама пра ўланаў. Гэта інфармацыя ўзята мной з некаторых сайтаў Інтэрнэта, а таксама з некалькіх друкаваных крыніц, назвы і аўтары якіх пададзеныя ў канцы кнігі. Кнігу назваў “Уланы, уланы – прыгожыя дзеці”. Гэта словы прыпева вельмі папулярнай у міжваенны перыяд польскай патрыятычнай песні. Тэкст гэтай песні таксама змешчаны ў канцы кнігі.
Наступнае выданне, над якім зараз працую, будзе прысвечана дзейнасці партызанаў Арміі Краёвай у нашым рэгіёне. У ім таксама будуць разглядацца малавядомыя старонкі гісторыі, звязаныя з рэпрэсіямі і вывазам польскіх грамадзянаў у 1940–1941 гадах і іх рэпатрыяцыі ў пасляваенныя 40–50-я гады.
З павагай да Вас Міхал Гіль,
Паставы Віленскія


УЛАНЫ, УЛАНЫ, ПРЫГОЖЫЯ ДЗЕЦІ (кароткі экскурс у гісторыю кавалерыі і гісторыя 23-га палка Гродзенскіх уланаў)

Тэма: Краязнаўства
Кароткі экскурс у гісторыю
Уланы ў польскай кавалерыі
Уланы, уланы – прыгожыя хлопцы
Коні, кабеты і каньяк
Выхаванне “цуканнем”
Гонар – справа смяротна паважная
Хто традыцый не шануе…
Арганізацыя кавалерыйскіх адзінак у войску ІІ Рэчы Паспалітай
Атакі польскай кавалерыі ў вераснёўскай кампаніі
Поспехі кавалерыйскіх адзінак у баях з немцамі ў 1939 годзе
Крыніцы міфу аб кавалерыйскіх атаках на танкі ў нацысцкай прапагандзе
Выкарыстанне міфу камуністычнай прапагандай
Нарыс ваеннай гісторыі 23-га палка Гродзенскіх уланаў (па рэкамендацыі Гістарычнага бюро апрацаваў маёр Францішак Віктар Карассек, Варшава, 1930)
ГРОДЗЕНСКІЯ ЎЛАНЫ
НАДНЁМАНСКІЯ ЎЛАНЫ
ПАСЛЯВАЕННЫЯ ЧАСЫ
ІІІ ДЫВІЗІЁН 2-га ПАЛКА КОННЫХ СТРАЛКОЎ
ЛЁСЫ НЕКАТОРЫХ АФІЦЭРАЎ 23-га ПАЛКА
Кароткі экскурс у гісторыю ›
Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: 24 часа это - ?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Глубокого

Владелец магазинов «Все для лампочки» в Вилейке: «Мы абсолютно не боимся конкуренции»

Хотите узнать больше? Магазины электрики «Все для лампочки» в Вилейке работают ежедневно и без перерывов на обед О том, почему лампочки тоже нужно уметь продавать, мы 40

В Глубоком на Масленицу будут метать валенки, а также выберут самый вкусный блин и лучшую припевочницу

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта nord-news.ru Районный праздник, посвященный проводам зимы, пройдет 26 февраля на 34

Билет на концерт Руслана Алехно выиграл предприниматель из Молодечно Михаил Коляда

Хотите узнать больше? Михаил Коляда со своей семьей. Фото предоставлено Край.бай Михаилом Колядой На концерт Руслана Алехно Михаил отправится 21 февраля в 19.00 во Дворец 72

"Давайте еще с ним поживем". Лукашенко не собирается отменять декрет о тунеядстве

Хотите узнать больше? Александр Лукашенко во время встречи с журналистами и экспертами 3 февраля. Фото с сайта president.gov.by Александр Лукашенко не намерен отменять 67

Вырастут минимальные пенсии, а декретницам накинут по рублю. Что еще меняется в Беларуси с 1 февраля

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта tut.by В феврале те, кто живет на минимальную или социальную пенсию, а также на пособие 105

Тракторные гонки по бездорожью пройдут 28 января в Поставском и Глубокском районах

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта yana - SPOX.ru Стартуют гонки 28 января в аг. Париж Поставского района. В скорости и 177

Несмотря на мороз, желающих искупаться в водоеме на Крещение в Глубоком было много (фото, видео)

Хотите узнать больше? Крещенское купание в Глубоком 19 января. Фото Леонида Юрика 19 января на озере Беглец в Глубоком состоялся традиционный молебен, во время которого 154

Министерство образования Беларуси запретило родительским комитетам собирать деньги

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта madou18kgo.ucoz.ru Родительским комитетам официально запретили собирать деньги в школах 127