Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

26 чэрвеня – гадавіна расстрэла вязняў беразвецкай турмы

26 чэрвеня – гадавіна расстрэла вязняў беразвецкай турмы

Крыж на месцы расстрэлу вязняў у Мікалаёве. Фота Radzima.org

Семдзесят год таму, 26 чэрвеня 1941 года, канваіры НКВД расстралялі недалёка ад мястэчка Ула каля тысячы вязняў беразвецкай турмы. Гэтая дата прымушае ўзгадаць трагічныя і малавядомыя старонкі гісторыі Другой Сусветнай вайны ў нашым рэгіёне.

Другая Сусветная вайна пачалася ў Беларусі не 22 чэрвеня 1941 года, як сцвярджае афіцыйная гістарыяграфія, а двума гадамі раней – 1 верасня 1939 года. 23 жніўня 1939 года СССР і нацысцкая Германія падпісалі “дамову аб ненападзе”, да якой быў прыкладзены сакрэтны пратакол аб падзеле сфераў уплыву ва ўсходняй Еўропе. Першай ахвярай змовы стала ІІ Рэч Паспалітая, у склад якой уваходзіў тады наш рэгіён.

1 верасня 1939 года нацысцкія войскі перайшлі заходнюю мяжу польскай дзяржавы, а 17 верасня савецкія танкі увайшлі ў Глыбокае. Камуністычныя спецслужбы пачалі масавыя арышты – настаўнікаў, чыноўнікаў, буйных землеўладальнікаў, былых вайскоўцаў забіралі амаль пагалоўна. Будынкі Беразвецкага манастыра, у якіх за польскім часам стаялі памежнікі, камуністы ператварылі ў турму, куды збіралі арыштаваных з тэрыторыі некалькіх сучасных раёнаў.

Гісторыкам, пасля доўгіх даследванняў, удалося высветліць некалькі сотняў імёнаў беразвецкіх вязняў. Большасць з іх - адукаваныя і заможныя людзі: настаўнікі, урачы, чыноўнікі, гандляры, землеўладальнікі. Савецкія следчыя вінавацілі іх у “антысавецкай агітацыі” і “контррэвалюцыйнай дзейнасці”.

“Там былі невінаватыя людзі. Паводле спісаў вязняў, якія я рыхтаваў да друку, віна некаторых была ў тым, што чалавек быў мужам настаўніцы або бацькам лесніка. Якія ж гэта былі “вызваліцелі”, калі яны рэпрэсавалі столькі людзей, усю эліту нашага рэгіёна”, - кажа грамадскі актывіст з Глыбокага Зміцер Лупач.

Пасля таго, як 22 чэрвеня нацысты пачалі вайну супраць свайго былога саюзніка, супрацоўнікі НКВД атрымалі заданне “эвакуяваць” вязняў на ўсход. Частку вязняў закатавалі і расстралялі адразу ў Беразвеччы. Тых, хто застаўся, 24 чэрвеня пашыхтавалі ў калону і пагналі на ўсход. Слабейшых расстрэльвалі па дарозе. Шлях гэты пазней назавуць “дарогай смерці”.

Журналіст Яўген Самсонаў заняўся даследваннем тэмы і адшукаў шматлікіх відавочцаў перагону вязняў. “Людзі распавядаюць, што спрабавалі перадаць вязням хлеб, але іх білі і праганялі. Тых вязняў, якія кінуліся піць ваду ў раку Шошу, расстралялі і закапалі на месцы. Некаторыя сведкі і па сённяшні дзень баяцца гаварыць пра тыя падзеі”, - кажа Яўген Самсонаў.

26 чэрвеня калона вязняў мінула мястэчка Ула. Канваіры перагналі людзей па мосце праз Дзвіну, а потым загадалі легчы ўсім на зямлю. Пасля гэтага ўсіх сталі расстрэльваць з кулямётаў. Каго не застрэлілі адразу – пасля закалолі штыкамі. Відавочцы ўспамінаюць, што зямля была чырвоная ад крыві. Ахвярамі расправы сталі больш за тысячу нашых землякоў.

Памяць пра расстрэл беразвецкіх вязняў нязручная для афіцыйных уладаў, якія традыцыйна ўшаноўваюць камуністычных злачынцаў. У Глыбокім пра трагедыю нагадвае толькі сціплая шыльда ў касцёле. А каля беразвецкага манастыра, у якім па-ранейшаму знаходзіцца турма, стаіць помніку заснавальніку рэпрэсіўнай сістэмы Феліксу Дзяржынскаму.

Сябры культурна-асветніцкага цэнтра імя Язэпа Драздовіча падрыхтавалі да гадавіны трагедыі адмысловы выпуск газэткі “Бацькаўшчына”, у якой прыводзяць імёны некалькі сотняў чалавек, якія прайшлі праз беразвецкую турму, а таксама ўспаміны відавочцаў расправы. Газэтка ёсць у нас на сайце – можна праглядзець або спампаваць.



Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: 24 часа это - ?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Браслава

Прокуратура Витебской области предложила дать школьникам бесплатный проезд и в выходные

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта www.arenda-avtobusa.ru Прокурор Витебской области предложил Витебскому облсовету 39

В Министерстве труда Беларуси рассказали, кто сможет устроиться на общественные работы и сколько за это заплатят

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта www.tvtomsk.ru Задание Президента по трудоустройству до 1 мая всех безработных 45

Бонстики Крол, Лупач, Желтопуз и Злюдин залипали с детьми и их родителями в парке Победы в Молодечно

Хотите узнать больше? Бонстики залипали с детьми и их родителями в Молодечно «Апось-апось-апось!», «Еу-еу-еу!», «Зы-зы-зы!», «Ми-ми-ми!». Так приветствовали молодечненских 57

Бонстики остаются до апреля и едут с гастролями в Молодечно

Хотите узнать больше? Бонстики едут с гастролями в Молодечно 16 марта Бонстики выступят в Молодечно на ул. Хмельницкого, 22. Начало – в 15.00. Пришедших на праздник ждут 94

Как найти работу в Беларуси? Людей с ограниченными возможностями приглашают на бесплатные курсы

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта distance-teacher.ru В Беларуси стартовал проект обучения и профессионального роста 42

Латвийский инвестор выкупил здания бывшего автохозяйства в Браславе

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта saroblnews.ru Неиспользуемые здания и сооружения бывшего автохозяйства в Браславе 66

В декрет о тунеядцах в Беларуси готовят изменения

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта www.shliah.by В декрет о тунеядцах готовятся изменения: уже в ближайшее время список 87

Квартира недалеко от Минска: выбираем город

Хотите узнать больше? Чаще всего купить квартиру в пригороде можно по цене 970 рублей за кв. м Жизнь в столице, конечно, привлекательна и имеет свои плюсы, однако все 48