Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

26 чэрвеня – гадавіна расстрэла вязняў беразвецкай турмы

26 чэрвеня – гадавіна расстрэла вязняў беразвецкай турмы

Крыж на месцы расстрэлу вязняў у Мікалаёве. Фота Radzima.org

Семдзесят год таму, 26 чэрвеня 1941 года, канваіры НКВД расстралялі недалёка ад мястэчка Ула каля тысячы вязняў беразвецкай турмы. Гэтая дата прымушае ўзгадаць трагічныя і малавядомыя старонкі гісторыі Другой Сусветнай вайны ў нашым рэгіёне.

Другая Сусветная вайна пачалася ў Беларусі не 22 чэрвеня 1941 года, як сцвярджае афіцыйная гістарыяграфія, а двума гадамі раней – 1 верасня 1939 года. 23 жніўня 1939 года СССР і нацысцкая Германія падпісалі “дамову аб ненападзе”, да якой быў прыкладзены сакрэтны пратакол аб падзеле сфераў уплыву ва ўсходняй Еўропе. Першай ахвярай змовы стала ІІ Рэч Паспалітая, у склад якой уваходзіў тады наш рэгіён.

1 верасня 1939 года нацысцкія войскі перайшлі заходнюю мяжу польскай дзяржавы, а 17 верасня савецкія танкі увайшлі ў Глыбокае. Камуністычныя спецслужбы пачалі масавыя арышты – настаўнікаў, чыноўнікаў, буйных землеўладальнікаў, былых вайскоўцаў забіралі амаль пагалоўна. Будынкі Беразвецкага манастыра, у якіх за польскім часам стаялі памежнікі, камуністы ператварылі ў турму, куды збіралі арыштаваных з тэрыторыі некалькіх сучасных раёнаў.

Гісторыкам, пасля доўгіх даследванняў, удалося высветліць некалькі сотняў імёнаў беразвецкіх вязняў. Большасць з іх - адукаваныя і заможныя людзі: настаўнікі, урачы, чыноўнікі, гандляры, землеўладальнікі. Савецкія следчыя вінавацілі іх у “антысавецкай агітацыі” і “контррэвалюцыйнай дзейнасці”.

“Там былі невінаватыя людзі. Паводле спісаў вязняў, якія я рыхтаваў да друку, віна некаторых была ў тым, што чалавек быў мужам настаўніцы або бацькам лесніка. Якія ж гэта былі “вызваліцелі”, калі яны рэпрэсавалі столькі людзей, усю эліту нашага рэгіёна”, - кажа грамадскі актывіст з Глыбокага Зміцер Лупач.

Пасля таго, як 22 чэрвеня нацысты пачалі вайну супраць свайго былога саюзніка, супрацоўнікі НКВД атрымалі заданне “эвакуяваць” вязняў на ўсход. Частку вязняў закатавалі і расстралялі адразу ў Беразвеччы. Тых, хто застаўся, 24 чэрвеня пашыхтавалі ў калону і пагналі на ўсход. Слабейшых расстрэльвалі па дарозе. Шлях гэты пазней назавуць “дарогай смерці”.

Журналіст Яўген Самсонаў заняўся даследваннем тэмы і адшукаў шматлікіх відавочцаў перагону вязняў. “Людзі распавядаюць, што спрабавалі перадаць вязням хлеб, але іх білі і праганялі. Тых вязняў, якія кінуліся піць ваду ў раку Шошу, расстралялі і закапалі на месцы. Некаторыя сведкі і па сённяшні дзень баяцца гаварыць пра тыя падзеі”, - кажа Яўген Самсонаў.

26 чэрвеня калона вязняў мінула мястэчка Ула. Канваіры перагналі людзей па мосце праз Дзвіну, а потым загадалі легчы ўсім на зямлю. Пасля гэтага ўсіх сталі расстрэльваць з кулямётаў. Каго не застрэлілі адразу – пасля закалолі штыкамі. Відавочцы ўспамінаюць, што зямля была чырвоная ад крыві. Ахвярамі расправы сталі больш за тысячу нашых землякоў.

Памяць пра расстрэл беразвецкіх вязняў нязручная для афіцыйных уладаў, якія традыцыйна ўшаноўваюць камуністычных злачынцаў. У Глыбокім пра трагедыю нагадвае толькі сціплая шыльда ў касцёле. А каля беразвецкага манастыра, у якім па-ранейшаму знаходзіцца турма, стаіць помніку заснавальніку рэпрэсіўнай сістэмы Феліксу Дзяржынскаму.

Сябры культурна-асветніцкага цэнтра імя Язэпа Драздовіча падрыхтавалі да гадавіны трагедыі адмысловы выпуск газэткі “Бацькаўшчына”, у якой прыводзяць імёны некалькі сотняў чалавек, якія прайшлі праз беразвецкую турму, а таксама ўспаміны відавочцаў расправы. Газэтка ёсць у нас на сайце – можна праглядзець або спампаваць.



Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц весны?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Браслава

В Минске прошел неожиданно массовый «Марш рассерженных белорусов» (видео)

Хотите узнать больше? Вечером 17 февраля в центре Минска прошел несанкционированный «Марш рассерженных белорусов». В нем приняли участие более 2 тысяч человек. Акция 57

Оптимизация и инициатива на местах. Министр образования рассказал, как зарплаты учителей могут дорасти до 500 долларов

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото Катерины Сушко из архива Край.бай Для доведения средней заработной платы в 2017 году до $500 49

Тайник с царскими деньгами и будильник 30-х годов. Раритеты из фондов четырех музеев Витебщины покажут в Глубоком

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта sterhluki.ru 14 февраля в историко-этнографическом музее Глубокого впервые откроется 71

Успейте правильно ответить на вопросы, чтобы попасть на концерт Сергея Славянского

Хотите узнать больше? Сергей Славянский. Фото с сайта www.slavyanskiy.com 21 февраля в 18.00 в Районном центре культуры Молодечно выступит Сергей Славянский с программой 50

Лукашенко о своих резиденциях: «Я не тот человек, чтобы понастроить домов, потом любоваться»

Хотите узнать больше? «Большой разговор с президентом» 3 февраля. Фото с сайта president.gov.by Во время «большого разговора» президент рассказал, как строится гостиничный 66

На спектакль «Отель 18+» идет многодетная мама Ирина Радкевич из Молодечно

Хотите узнать больше? На спектакль «Отель 18+» идет многодетная мама Ирина Радкевич из Молодечно. Фото предоставлено Край.бай Ириной Радкевич Театр эстрады Аркадия 57

Накануне "большого разговора". 12 вопросов президенту, ответы на которые ждут многие белорусы

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото Reuters 3 февраля, в пятницу, белорусов ждет «Большой разговор с президентом» – встреча с 89

Вице-премьер Жарко о трех случаях анафилактического шока: "Ситуация нестандартная, но не надо запугивать население"

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта www.interfax.by По сравнению с мировой практикой случаев аллергической реакции на 62