Закрыть

Выберите город

Закрыть

Уладзімір Някляеў: « Я хацеў з Плошчы выйсці да новай Беларусі...»

«Салідарнасць» працягвае праект «Выбары: Рэканструкцыя». Гэтым разам лідэр “Гавары праўду” Уладзімір Някляеў распавёў, у чым сакрэт эфектыўнай працы кампаніі, як улада перашкодзіла вылучэнню адзінага кандыдата і навошта рабіў рэверансы ў бок Расіі.

 

 

Уладзімір Някляеў: « Я хацеў з Плошчы выйсці да новай Беларусі...»

 

“Нехта сказаў: “Давайце яшчэ грошай пашукаем -- і скупім усіх!”

— Давайце пачнём з таго, як вы апынуліся ў кампаніі “Гавары праўду”?

— Перад тымі падзеямі я даволі доўга і цяжка ляжаў у шпіталі. Выйшаў адтуль з думкай: як бы найхутчэй рэаніміравацца? Энергіі недзе прыхапіць.

У той жа дзень тэлефануе Аляксандр Фядута і кажа, што ёсць размова. Праблемная. “У мяне таксама, — адказваю, — праблема. Шукаю “электрастанцыю”, ад якой можна было б падсілкавацца. А ён мне: “Дык я знайшоў. Якраз для вас”. “Цацачная?” — “Не, не сказаў бы”.

Мы спаткаліся ў кавярні, і Аляксандр Іосіфавіч выклаў ідэю грамадзянскай кампаніі “Гавары праўду”. Праз тыдзень я прыняў рашэнне ўдзельнічаць у ёй. Гэта было ў снежні 2009 года.

— У чым канкрэтна заключалася прапанова?

— Стварыць грамадскі рух, які быў бы аднолькава аддалены і ад улады, і ад традыцыйнай апазіцыі – і максімальна набліжаны да людзей з іх рэальнымі праблемамі. Правесці грамадзянскую кампанію з паступовым перацягваннем яе з грамадскага на палітычнае поле.

Прагучала таксама прапанова падумаць пра ўдзел у прэзідэнцкіх выбарах у якасці кандыдата. Але з першага разу яна мне не глянулася. Я меркаваў: ёсць жа для гэтага палітыкі, набітая абойма. Адзін – на Усход, другі – на Захад, трэці – пасярэдзіне. Куды і дзеля чаго мне лезці? Хіба паспрабаваць дадаць нешта сваё да ўжо звыклага?

Я не ўяўляў на той час, што гэта можа быць, але кіўнуў галавой: давай паспрабуем. Назаўтра ж пачалі спрабаваць. Так у нас праз увесь час вялося: што ў тры гадзіны прыдумаем – у чатыры ўжо рэалізуем. Дынаміка была неверагоднай. Гэта, зразумела, павялічвала рызыку памылак, але й зрабіць столькі, колькі мы зрабілі, можна было толькі так. Адпрацавалі за год – як за дзесяць. Больш за тры-чатыры гадзіны ў суткі я не спаў.

— Потым не пашкадавалі пра сваё рашэнне?

— Я ў турме пра гэта ўпершыню падумаў: шкадаваць, не шкадаваць? Да турмы пра нейкія шкадаванні думаць часу не ставала. А тут падумаў – і не пашкадаваў.

Я, канешне, шмат чаго не напісаў за гэты час. І ўжо, мусібыць, ненапісанага не напішу. Але ж меў кампенсацыю. Усё было, як у творчасці. Толькі адбывалася яно не ў маіх уяўленнях і фантазіях, а ў жыцці. Вось прыдумаў эпізод, сцэну – і вось у эпізодзе гэтым заняты. Развіваеш яго, імправізуеш. І наўкол не бутафорыя. Не акцёры. Усё сапраўднае. Гэта вартае таго, што страчана. А нешта ж і не зусім страцілася, штосьці пра гэта яшчэ й напішацца. Ёсць пра што напісаць.

— Ужо ў лютым кампанія выходзіла, маючы досыць сур’ёзныя рэсурсы, як чалавечыя, так і фінансавыя. У чым сакрэт таго, што за некалькі месяцаў вы здолелі так разгарнуцца?

— Мы працавалі. Не заўважаючы, дзень гэта, ці ноч. Штодня выпрацоўвалі ідэю, хоць маленькую, але заўсёды новую. Па начах не выключалі тэлефоны, скайп. Гэта ўсё было імкліва, цікава. Я убачыў, што і палітыцы можна аддавацца з жарсцю. Што ў ёй можа прысутнічаць творчасць.

Ведаеце, калі б мне прапанавалі стаць лідэрам нейкай партыі, няхай самай уплывовай, але не новай, я б не згадзіўся. Гэта не маё, бо не з чыстага ліста. Мне трэба з чыстага. Можа, па літаратурнай звычцы. Кампанія “Гавары праўду” якраз такім чыстым лістом і сталася.

Да ўсяго, што немалаважна, — чыстым лістом з рэсурсамі.

Не трэба рабіць выгляд, нібы да кампаніі “Гавары праўду” у апазіцыі ніколі не было аніякіх грошай. Былі. І не меншыя, чым у нас. Але ці не ўпершыню ў гісторыі беларускай апазіцыі (што б пра нашу кампанію ні выдумлялі) гэтыя грошы дайшлі з цэнтру ў рэгіёны. Цалкам пайшлі на тое, на што прызначаліся. Папросту — не раскраліся. Таму кампанія і спрацавала эфектыўна.

Ёсць яшчэ адзін “сакрэт” эфектыўнай працы. Ён у тым, што нам не прапанавалі, як яно звычайна бывае, гатовы праект нейкай фундацыі, якая пасля ва ўсім кантралюе яго выкананне, а купілі ў нас нашу ідэю, заплацілі нам за інтэлектуальны прадукт. І мы паставілі ўмову: калі вам праект наш цалкам падыходзіць, дык вы нам нічога не навязваеце ў спосабах і сродках яго рэалізацыі. Гэтая ўмова была прынятая, нас ніхто і ні ў чым не кантраляваў.

А галоўнае, не мелася на ўвазе, што ў выпадку поспеху праекта, мы будзем за гэта некаму нешта вінныя. Палітычна, эканамічна. Нічога і нікому. Я адразу агаварыў права ў любы момант спыніць праект пры любым парушэнні дамоўленасцяў – і яны не парушаліся.

У фундатараў была, зразумела, свая зацікаўленасць у праекце, але не наўпроставая. Поспех праекта садзейнічаў вырашэнню іх асабістых палітычных планаў – гэта нам нічога не каштавала. І не магло каштаваць. Ведаючы прымаўку: “Хто плаціць грошы, той і замаўляе музыку”, — у такое цяжка паверыць, але так яно было.

— Не сакрэт, што асновай кампаніі сталі сябры АГП і “Справядлівага свету”. Прычым кіраўніцтва гэтых партый аказалася не супраць, як гэта бывае звычайна ў падобных выпадках: і Лябедзька, і Калякін сваёй прысутнасцю асвячалі многія вашы мерапрыемствы, “дэлегавалі” ў “Гавары праўду” сваіх кіруючых прадстаўнікоў – Дзмітрыева і Вазняка, не кажучы ўжо пра шараговых сябраў партый. На чым будаваліся вашы дамоўленасці?

— Тут два істотныя аспекты. Па-першае, калі гэта ўсё распачыналася, ніводная партыя, ніводны рух, ніводная асоба (акрамя хіба што Мілінкевіча і Лукашэнкі) не думалі, што змогуць рэальна ўдзельнічаць у прэзідэнцкіх выбарах: знойдуць для гэтага рэсурсы, сродкі, якіх не было – і якіх ніхто нікому не збіраўся даваць. Таму думалі не пра тое, як удзельнічаць у выбарах, а як абазначыць удзел у іх, што аблягчала нашу задачу пры перамовах. І мы правялі перамовы не толькі з Калякіным і Лябедзькам, а фактычна з усімі лідэрамі апазіцыі.

Сустракаючыся, мы прапаноўвалі супрацоўніцтва – з кожным на адпаведных, якія б задавальнялі абодва бакі, умовах. З кімсьці дамаўляліся адразу, хтосьці адцягваў рашэнне, кажучы, што не можа прыняць яго самастойна, што яму трэба параіцца з праўленнем ці з’ездам. Добра, параіцца дык параіцца, справа калектыўная...

Мы разумелі, што ў іх нявыкрутка, і так ці інакш яны прымуць нашы прапановы, сутнасць якіх (не буду хаваць, што праз рэсурсны ціск – і гэта было часткай стратэгіі) зводзілася да вылучэння адзінага кандыдата ад апазіцыі. Але, аказалася, гэта разумелі не толькі мы. Зацягнуўшы працэс перамоў (і тут ёсць наша віна), мы дачакаліся дня, у які Лукашэнка прапанаваў усім кандыдатам у прэзідэнты ўдзельнічаць у выбарах задарма. Паабяцаў ім дапамагчы сабраць па 100000 подпісаў...

Гэта (трэба прызнаць) быў моцны контрзахад з боку ўлады, праз што пасыпаліся ўсе нашы дамоўленасці. У партый, рухаў і лідэраў раптам абазначылася магчымасць набраць палітычныя бонусы не ў хаўрусе з намі, а самастойна. Некаторыя з іх, забыўшыся на нядаўнія перамовы, адразу ж пачалі змагацца з кампаніяй “Гавары праўду”, са мной — і нават з большым імпэтам, чым з Лукашэнкам.

Я сабраў штаб, нехта прапанаваў: “Давайце яшчэ грошай пашукаем — і скупім усіх”. Прапанову падтрымала ці не палова штаба. Але я катэгарычна сказаў: “Не, не трэба”. Калі б мы паспрабавалі так зрабіць (а ўжо тады плёткі пайшлі, што мы кожнаму кандыдату прапануем па 100 тысяч даляраў), гэта б толькі пагоршыла сітуацыю. Чалавек, які прыняў ад цябе грошы за тое, што паступіўся нейкімі прынцыпамі і перакананнямі, будзе толькі цябе лічыць у тым вінаватым – і ніколі табе гэтага не даруе. Гэта па-першае. А па-другое, як ты яго купіў – гэтак ён цябе і прадасць.

Дарэчы, у Камітэце дзяржбяспекі мне казалі, што дзясятку кандыдатаў у прэзідэнты прыдумалі не яны. Нібыта гэтая ідэя была падкінутая Шэйману, фактычнаму кіраўніку штаба Лукашэнкі, адным вядомым расейскім алігархам у выгнанні. Ну, у кіраўніцтва беларускага КДБ з гэтым алігархам свае рахункі, так што я не ўпэўнены, што інфармацыя дакладная. Але як бы там ні было, ідэя спрацавала, разбурыўшы так і не аформлены кансенсус унутры апазіцыі.

Трэба яшчэ сказаць, што ідэя “дзесяткі кандыдатаў” спрацавала не толькі на карысць улады. На карысць апазіцыі яна спрацавала, можа, нават больш. Бо дзевяць апазіцыйных кандыдатаў – гэта дзевяць апублікаваных альтэрнатыўных праграм. Гэта няхай па паўгадзіны, але 18 выступаў па тэлебачанні і радыё. Гэтак урэшце і арганізавалася Плошча, на якой, як б ні пахваляўся сваімі “рашучымі” дзеяннямі Лукашэнка са сваімі генераламі, перамагла не ўлада са спецназам, а апазіцыя з народам.

— А чаму зламалася супрацоўніцтва з Раманчуком? Бо ў інтэрв’ю “Салідарнасці” ён казаў, што была нават дамоўленасць пра тандэм: ён — прэм’ер, вы — прэзідэнт...

— Я ўжо казаў, што дамоўленасць была не толькі з Раманчуком і АГП. Зразумела, чаму не сталі вылучацца кандыдатамі ў прэзідэнты самі партыйныя лідэры. Каб не спаліцца. Таму паставілі запасных. Гэта нармальны ход у нявыйгрышнай сітуацыі.

Мы дамаўляліся, што будзем збіраць подпісы разам, але з умовай, што, сабраўшы іх, нашы партнёры на тым спыняюцца і падтрымліваюць адзінага кандыдата. Выходзіла, што Някляева. Дамоўленасці, як я зноў жа ўжо казаў, трывалі да таго моманту, пакуль партнёры не ўбачылі магчымасці самастойнага ўдзелу ў выбарах, каб зрабіць праз гэта нешта большае, чым праз падтрымку Някляева, для аўтарытэту, іміджу сваёй партыі.

— У Раманчука іншая версія: нібыта вы самі заявілі, што ўсе дамоўленасці скончаныя, бо вам так загадалі. З гэтага ён зрабіў выснову, што вы не самастойны палітык.

— Ага, а ён самастойны.

У кожнага будзе свая версія. Проста я па этычных меркаваннях не буду агалошваць некаторыя рэчы. Скажу толькі: таго, што было ў нашых дамоўленасцях, ім здалося мала. А нам здавалася, што гэтага дастаткова.

— Спрэчна, што ўдзел некаторых кандыдатаў (напрыклад, таго ж Рымашэўскага) дадаваў аўтарытэту іх партыям? Не аднойчы даводзілася чуць ад выбаршычкаў, што ў іх выклікаюць раздражненне палітыкі, якія, не маючы нават мізэрных шанцаў на поспех, усё ж увязваюцца ў бойку, але толькі ствараюць блытаніну ў галовах электарату.

— Калі з’явілася магчымасць самастойнага ўдзелу ў выбарах, хрысціянскія дэмакраты, якія вылучылі Рымашэўскага, заявілі, што Някляеў ёсць непрымальны кандыдат, бо не падзяляе каштоўнасці, якія абвяшчае іх партыя. Пасля Павал Севярынец патэлефанаваў мне, мы спаткаліся: “Уладзімір Пракопавіч, вы ўсё разумееце...” Канешне, разумею. І не толькі Паўла, якому сімпатызую ўжо за тое, што ён таленавіты літаратар...

Пры гэтым усе добра ведалі, што акцэнтаваныя рэверансы ў бок Расіі – гэта спроба заняць нішу Лукашэнкі. Мы прынялі заяву БХД да ведама, пасля чаго і яны, і мы сталі казаць, што ідзем на выбары самі па сабе.

— На БХД шмат хто наракае: і вы, і Мілінкевіч...

— Мне шкада Мілінкевіча. Не ведаю чаму (з ім у нас не было папярэдніх дамоўленасцяў), але шкада. Дарма ён з выбараў зняўся, я на яго разлічваў. Памятаеце, як у “Белым сонцы пустыні” галоўны герой кажа: “Я на цябе разлічваў, Саід”. Больш, дарэчы, чым на іншых. А ён пра мяне паўсюль: “Маскоўскі, крамлёўскі...” Ці ён мне не паверыў, ці нечага не зразумеў, ці паддаўся на правакацыі... Не ведаю, мы з ім пакуль тую сітуацыю не абгаворвалі. Дый чамусьці не цягне пра тое гаварыць...

Дарэчы, магу назваць таго чалавека і тую партыю, якія ні ў чым не парушылі ніводнага нашага пагаднення – гэта Сяргей Калякін, партыя “Справядлівы свет”.

“Даводзілі, што Някляеў наўпрост звязаны з Галоўным разведупраўленнем і з ФСБ, і што куратар у мяне Пуцін”

— Гэты ваш тактычны крок з рэверансамі у бок Расіі даў больш плёну ці нашкодзіў?

— На жаль, шкоды было больш. Тое, што напісала “СБ” пра нейкія сустрэчы з Валошыным (былы кіраўнік адміністрацыі прэзідэнта РФ – “Салідарнасць”), з кіраўніцтвам Расіі — гэта няпраўда. На такім узроўні кантактаў у нас не было. І самі мы іх не шукалі, бо лічылі, што напрошвацца не трэба, інакш потым не крыўдуй, калі цябе падмануць – ты ж сам прыйшоў.

Было толькі разуменне таго, што Расія як з’яўлялася асноўным гульцом на нашым палітычным полі, так і з’яўляецца. Таму мы, канешне, імкнуліся дасягнуць пазітыўнага стаўлення з боку Масквы да нашай кампаніі і кандыдата ў прэзідэнты Някляева. А хто не імкнуўся?..

Тое, што нехта проста плявузгаў пра нашу “прарасейскасць”, не ведаючы, што гаворыць – гэта такой бяды. Але ж былі людзі, якія дакладна ведалі, што сур’ёзнай палітычнай падтрымкі з Расіі мы не маем, і грошай адтуль няма таксама. Але яны ўпарта, пры сустрэчах на ўзроўні, на якім прымаюцца палітычныя рашэнні ў ЕС, ЗША, даводзілі, што кампанія “Гавары праўду”, а значыць, і Някляеў наўпрост звязаны з Галоўным разведупраўленнем (нават успомнілі, што ў Дзмітрыева айчым там калісьці служыў), і з ФСБ, і што мой куратар -- Пуцін.

Створаны намаганнямі і апазіцыі, і ўлады (Лукашэнка заявіў, нібы дакладна ведае, што ў мяне расійскія грошы) імідж Някляева як “агента Крамля” спрацаваў адмоўна. На сустрэчах людзі казалі: “Уладзімір Пракопавіч, вы беларускі паэт, ці вам не ведаць, што Беларусь – еўрапейская краіна, а вы нас цягнеце ў імперскую Расію”. І хоць пасля сустрэч мы прыходзілі да ўзаемаразумення, але ўсё адно гэта было малапрыемна. У гэтым сэнсе палітыка з яе прагматычнай неабходнасцю казаць і рабіць тое, што ў дадзены момант найвыгадна, увогуле не самы лепшы занятак.

Ёсць людзі, якія сцвярджаюць, што ледзьве не ўвесь ланцужок падзей 19 снежня – гэта прыдумка ФСБ і ГРУ, каб адцягнуць Беларусь ад ЕС. Мяркую, што такія высновы маглі саспець толькі ў галовах тых нашых хлопцаў, якія яшчэ ўчора былі амаль рускімі, а сёння ўжо амаль беларусы. Расіі нашы праблемы пастолькі-паколькі. Колькі ў нас што каштуе і як гэта найтанней можна ўзяць – так, да гэтага інтарэс ёсць. Усё астатняе: што мы тут збіраемся будаваць – нацыянальную ці сацыяльную дзяржаву, як будзем разбірацца – ВКЛ мы ці Беларусь, а калі Беларусь, дык з 1919 ці з 1991 года – Маскве папросту не цікава.

Вырашэнне праблемы Беларусі, а дакладней праблемы Лукашэнкі Масква планавала (і план не адменены) не на 2010, а на 2012 год. Пад прэзідэнцкія выбары ў Расіі. А 19 снежня Лукашэнка дапамог Маскве, бо сам зрабіў крок у кірунку рэалізацыі яе плана. Менавіта сам ён зрабіў гэты крок, а не апазіцыя. Не кандыдат у прэзідэнты Някляеў, якога ў дзень прэзідэнцкіх выбараў ледзьве не забілі.

Не ведаю, Лукашэнка загадаў “алмазаўцам” біць мяне па галаве ці нехта іншы, але выпадкова гэта не магло быць зроблена. Элітнае падраздзяленне МУС – не раённае аддзяленне міліцыі, сяржант з якога выпіў піва і гваздануў нейкага кандыдата палкай па патыліцы. А пасля забраў ягоную радыёапаратуру...

Хіба некаму незразумела было, што пасля гэтага Плошчай немагчыма будзе кіраваць? Усім гэта было зразумела. А калі так, значыць, на гэта і была стаўка.

— Невядома, ці атрымалася б у Вас кіраваць Плошчай, але тое, што без Някляева там хапала хаосу, і ніхто з кандыдатаў не пераняў кантроль – гэта факт.

— Бескантрольнасць Плошчы – нечы план. Некалі дазнаемся, чый. Але не думаю, што Галоўнага разведупраўлення Расіі.

У КДБ мне падкідвалі гэткую версію. Маўляў, камандзір “Алмаза” (цяпер ужо былы) звязаны з экс-міністрам унутраных спраў Навумавым, які сядзіць у Маскве. Калісьці яны разам “Алмаз” стваралі, дык і зараз спрацавалі ў звязцы.

Можа быць, нехта і спрацаваў у разрэз з Лукашэнкам. Але ж ён сам заявіў: усё, што зроблена 19 снежня, рабілася па ягоным загадзе. Дык пры чым тут былы міністр, Масква?.. Хто ўсё загадаў, той за ўсё й адказвае.

— Тады пытанне: навошта загадаў?

— Спалохаўся. Увесь спалохаўся – і ўсё загадаў. Як я не меркаваў, што не дайду да Плошчы, гэтаксама ён не меркаваў, што прыйдзе столькі народу. Што Плошча будзе такой масавай. І калі б ён не разагнаў людзей, назаўтра іх было б удвая больш. А пазаўтра – яшчэ болей... І ўсё! І “сы-ходзь!” – без ніякіх іншых варыянтаў, калі б у нас атрымалася зрабіць тое, што планавалася.

Мы, канешне, не збіраліся трымаць людзей на марозе ўсю ноч, але й не збіраліся з плошчы сыходзіць. Я, мой штаб, актывісты кампаніі “Гавары праўду”, якія прыехалі з усёй Беларусі, нашы паплечнікі на ёй заставаліся. Калі б не было брутальнага разгону, ніхто б не пабаяўся па нашым закліку прыйсці назаўтра. Мы на гэта разлічвалі.

Я хацеў з Плошчы выйсці да новай Беларусі. Адчуваў, што ёсць такая магчымасць. Па людзях адчуваў, з якімі сустракаўся. Па энергетыцы, якая ў іх віравала. Я толькі дзеля гэтага, толькі дзеля перамогі і пайшоў на выбары. Але не лёс... Пакуль не лёс. А там – пабачым. Плошча ў Менску не адна. І яна не толькі ў Менску.

Якія галоўныя памылкі Някляеў зрабіў у сваёй кампаніі? Навошта прапаноўваў усім кандыдатам зняцца напярэдадні выбараў? І чаму абрадаваўся, калі апынуўся ў СІЗА КДБ? Пра гэта і шмат што іншае чытайце ў другой частцы размовы, якая неўзабаве з’явіцца на нашым сайце.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц лета?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Беларуси

22-23 красавіка адбудзецца "Фэст Экскурсаводаў"

Хотите узнать больше? 22 – 23 красавіка 2017 года па ўсёй краіне пройдзе шэраг бясплатных экскурсій для ахвотных. “Фэст экскурсаводаў”, які ўжо стаў 161

Суд вынес приговор организаторам финансовой пирамиды "Спектр-Капитал"

Хотите узнать больше? Суд Центрального района Минска приговорил бывших сотрудников потребительского кооператива «Спектр-Капитал», который предлагал займы под 70%, но не 233

Рыженков назвал главную идею декрета о тунеядцах

Хотите узнать больше? Главная идея декрета №3 «О предупреждении социального иждивенчества» - стимулировать людей уплачивать налоги. фото: belta.by Об этом сегодня заявил 475

«Тест на гражданственность»: 99% белорусов думают, что они не могут повлиять на политику государства

Хотите узнать больше? Белорусы имеют высокий уровень базовых гражданских знаний, но при этом 99% из них считают, что никак не могут влиять на политику государства. фото 201

Reuters: Минск начал замещать российскую нефть поставками из Ирана

Хотите узнать больше? Как сообщает агентство, госкомпания «Белоруснефть» приобрела 80 тыс. тонн (порядка 600 тыс. барр.) нефти из Ирана (продавцом выступила Национальная 230

Таможня России будет контролировать белорусскую границу с помощью «мобильных групп»

Хотите узнать больше? В условиях введения пограничной зоны с Беларусью Федеральная таможенная служба России продолжит работу в режиме мобильных групп, которые будут 210

Литовский министр заявил, что Еврокомиссия потребует стресс-тесты со строящейся БелАЭС

Хотите узнать больше? Еврокомиссия (ЕК) потребует проведения стресс-тестов на строящейся в белорусском Островце Белорусской АЭС (БелАЭС) и намерена не делать никаких 281

Кобяков: Никакого печатания эмиссионных денег ни в коем случае быть не должно, это прошедший этап

Хотите узнать больше? Эмиссионное печатание денег — не более чем прошедший этап в истории экономического развития в Беларуси. Об этом по итогам совещания у главы 254