Закрыть

Выберите город

Закрыть

«Чэкісты казалі: вы, маладафронтаўцы, зусім абнаглелі»

Мужчыны ламаюцца, а яна з любой сітуацыі выходзіць з гонарам і усмешкай. 20-гадовая Наста Палажанка ў гэтым годзе прайшла праз СІЗА КДБ і суд, але трымаецца так, быццам бы паўдзельнічала ў атракцыёне – пачытайце інтэрв’ю.

 

Сустрэліся мы з намесніцай старшыні «Маладога фронту» насупраць будынку КДБ у Golden Coffee. Некалі тут знаходзілася кафэ «Экспрэс-Крыніца». Гэта і абумовіла пачатак размовы.

– У нас тут часта праводзіліся ўправы. А аказваецца, чэкісты сюды падсілкавацца заходзілі, і мы сядзелі каля іх. Падчас майго нядаўняга знаходжання ў СІЗА КДБ камітэтчыкі казалі: вы, маладафронтаўцы, зусім абнаглелі (смяецца – С.).

– Што за вялізную торбу ты прывалакла з сабою?

– А, гэта венцілятар Дашкевічу ў камеру. Я на «валадарцы» літаральна праз дзень бываю. Нядаўна перадавала кнігі, гляджу – стаяць венцілятары. Сказалі, што можна перадаваць іх у камеры. У гэтай жа «падлодцы» душна.

– Наста, які прысуд ты чакала сабе, калі пачаўся працэс над табою і іншымі?

– Я разумела, што ён будзе не такім жорсткім, як папярэднім удзельнікам Плошчы. Бо мяне з’ядналі ў адзін працэс з людзьмі з «Гавары праўду!», якія ў прынцыпе не мелі асаблівага дачынення да Плошчы (Някляеў да яе нават не дайшоў).

Спадзявалася на арышт да шасці месяцаў, бо два я ўжо адседзела, і мне засталося б яшчэ чатыры. Умоўнага тэрміну не хацела, расцэньвала яго як кручок, які не дазволіць мне ўдзельнічаць у вулічных акцыях. Але ў выніку мне яго і далі, значыць, прыйдзецца засяродзіцца на іншым фармаце працы.

На судзе я пазнаёмілася з удзельнікамі кампаніі «Гавары праўду!». Лічу, што знаходжанне пад следствам гэтага каштавала (смяецца – С.).

Ведаеце, гэта вельмі годныя людзі. Журналісты дарэмна накінуліся на Фядуту – ён даваў адны з самых прыстойнейшых паказанняў падчас следства. Чалавек разумеў, што ён выйдзе і будзе глядзець людзям у вочы. Фядута паводзіў сябе лепш, чым многія з тых, хто мог прэтэндаваць на званне героя.

– Узгадай, калі ласка, падзеі 19 снежня. Здаецца, я бачыў, як ты актыўна размаўляла са Статкевічам пры ўваходзе на плошчу Незалежнасці. Пра што ішла гаворка?

– Прайшла чутка, што трэба разыходзіцца і збіраць людзей заўтра. Я была катэгарычна супраць. Статкевіч таксама разумеў, што людзей распускаць нельга. Нават калі пачалі біць шкло на ўваходзе ў Дом ураду, сысці адтуль мы не маглі – што трэба было адмовіцца ад адказнасці і сказаць: сябры, сустрэнемся праз 5 год?

Статкевіч вельмі мужны і годны чалавек. Але вялікі тэрмін ён атрымаў не таму, што нешта планаваў на Плошчы. Гэта была помста Лукашэнкі за прамовы на тэлебачанні. Статкевіч сядзіць за свае словы, за свае заявы – ні больш, ні менш. Тое, што некаторыя дзеячы спрабуюць спіхнуць на Статкевіча нейкія радыкальныя дзеянні на Плошчы – абсалютнае глупства.

 

«Чэкісты казалі: вы, маладафронтаўцы, зусім абнаглелі»

 

20.05.2011. Пасля вынясення прысуду (адзін год умоўна) за ўдзел у акцыі 19 снежня

– Якія тады былі думкі ў кандыдатаў?

– Ніякіх асаблівых думак не было. Яны аналізавалі інфармацыю і спрабавалі на месцы зарыентавацца.

– Як ты сышла з Плошчы пры зачыстцы?

– На Плошчы мяне не затрымалі – не ведаю чаму. У раёне гасцініцы “Мінск”, дзе я апынулася, на натоўп пусцілі газ…

– …Газ?!

– Прынамсі, нешта вельмі падобнае да яго. Мне было складана дыхаць, калола горла. Відаць, гэта было зробленага для таго, каб людзей ахапіла паніка, каб яны думалі, чым ім дыхаць, а не куды збегчы. Праз нейкі час адзін амапавец мне сам сказаў, што выхад з перакрытай плошчы адкрыты за касцёлам. Мы, кампанія маладафронтаўцаў, так і сышлі.

Селі на тралейбус. Я хацела выйсці на Нямізе, але ў апошні момант Мікола Дземідзенка адкінуў мяне ад дзвярэй.

Праз вакно мы пабачылі такую карціну: амапаўцы, як вар’яты, бегаюць па аўтобуснаму прыпынку, па прыступках царквы, метро і забіраюць, цягнуць у аўтазак усіх людзей, якія ім трапляюцца! Нявінных людзей выцягвалі з метро за шкіркі!

Дома я села пісаць Змітру Дашкевічу ліст пра тое, што адбылося. І вось у гэты момант мне пазванілі ў дзверы. Я падышла, пабачыла, што ўся лесвічная пляцоўка запоўненая людзьмі. Здзівілася ад такой увагі да сябе. Спачатку падумала: ну іх нафіг, адчыняць не буду. Тады яны пачалі тарабаніць у дзверы, паднялі з ложкаў бацьку і брата. Я зразумела, што «госці» гатовы выбіць дзверы, і вырашыла, што майму бацьку яны яшчэ спатрэбяцца.

Падышла да дзвярэй, спытала: «Мужыкі, за мною?». «Да». «Дайце мне 10 хвілін, я ў начнушцы, трэба пераапрануцца». Бацька сабраў мне ежу – катлеты ў мяне пасля ў СІЗА КДБ скралі.

Мяне пасадзілі ў мініаўтобус, і мы паехалі на здымную кватэру Змітра Дашкевіча. Кэдэбісты думалі яшчэ там схапіць людзей. Я сядзела і радавалася, бо пасля Плошчы людзей адтуль вывела. А яны шалелі: па нашай інфармацыі там ёсць актывісты! Я кажу: людзі адтуль сышлі. Яны: мы будем ламаць дзверы. Я: ламайце, але калі вы пакінеце кватэру без дзвярэй, то знікне кампутар – буду пісаць на вас заяву.

Паколькі чэкісты былі гарадзенскімі, а не менскімі, то аказаліся нармальнымі, ветлівымі і разважлівымі людзьмі. Кватэру яны так і пакінулі, а пасля я даведалася, што на ёй у гэты час знаходзіўся Дземідзенка! Я ўратавала яго сваёй нахабнасцю і перакананасцю, што на кватэры нікога няма! (смяецца - С).

Калі я ў машыне зразумела, што мяне вязуць у «амерынку», падумала: «вау, вось гэта гонар!» (смяецца – С.) А чэкісты злымі вярталіся – удалося ж затрымаць толькі Палажанку. Калі мяне вялі па карыдорах, то яшчэ не разумела: чаму я? Чаму ў «амерыканцы»? Што адбываецца ў краіне? І тут я праходжу каля адкрытага кабінета, дзе сядзіць сонны Толік Лябедзька. «О, Анатоль!» Я эгаістычна парадавалася, зразумела, што тут нас шмат, і супакоілася.

– Ты ўпэўнена сябе адчувала?

– Абсалютна. Калі прад’явілі абвінавачванне, нават жартавала са следчым: мы з вамі ў адным горадзе, на адной плошчы былі?

– Ці патрабавалі ў цябе даць паказанні на іншых лідэраў апазіцыі?

– Не. Хаця з чым звязана мая крымінальная справа? Да мяне была павышаная цікавасць КДБ, бо ў адсутнасць затрыманага перад Плошчай Змітра Дашкевіча я прадстаўляла ў асяроддзі кандыдатаў «Малады фронт», размаўляла, раілася з імі.

Калі мяне «падымаў» да сябе ў кабінет начальнік турмы, то яхідна запытваўся: «Насця, скажы, калі ласка: чаму ты сядзіш, а іншыя людзі выходзяць?». Я адказала: «Напэўна, ужо ўсе сказалі, што Статкевіч мудак, а я яшчэ не». Начальнік турмы засмяяўся. Я казала, што паважаю Мікалая Статкевіча, як і ўсіх іншых, хто асмеліўся ісці на прэзідэнцкую пасаду.

Камітэтчыкі, каб паказаць свой прафісіяналізм і тое, наколькі яны мяне ведаюць, казалі: мы маглі б табе прапанаваць выступіць па БТ і г.д., але ведаем, што ты гэтага не зробіш.

– Калі праз два месяцы пасля затрымання цябе выпусцілі на волю, што цябе найбольш здзівіла за сценамі «амерыканкі»?

– Раз’яднанасць апазіцыі, рэпрэсіі супраць астатніх. Вельмі парадавалася гісторыі з ператрусам менскага офісу «Белсата», калі камітэтчыкі ўзламалі дзверы і знайшлі толькі пячатную машынку з паведамленнем «Specially for you». Адчула сапраўдны гонар за беларускую журналістыку!

Калі я выйшла, у мяне было такое адчуванне, што сядзела не два месяцы, а з мінулай прэзідэнцкай кампаніі. У краіне вельмі шмат што змянілася. Мне здаецца, людзі тут перажылі нашмат болей, чым я ў «амерыканцы».

Першае, што зрабіла пасля выхаду на волю – пайшла на наступную раніцу на паседжанне дэмакратычнай рады. Там былі, здаецца, усе лідэры апазіцыі, ішла размова пра палітвязняў, і мяне здзівіла… са мною нават не павіталіся, на мяне не звярнулі ўвагі! Калі я зайшла і села ў залі, яны нават не спынілі размову, каб павітацца. Віталь Рымашэўскі паглядзеў на ўсіх, і калі зразумеў, што нічога не адбудзецца, сам устаў, падышоў да мяне, павітаўся і павіншаваў. Пасля падышоў Андрэй Дзмітрыеў, які таксама абалдзеў ад таго, што размова не прырываецца. Я зразумела, што на гэтай сустрэчы мне няма чаго рабіць і сышла. Было крыўдна.

 

«Чэкісты казалі: вы, маладафронтаўцы, зусім абнаглелі»

 

10.03.2011. Часовы павераны ў справах ЗША ў Беларусі Майкл Скэнлан уручае Насці Палажанцы Міжнародную жаночую прэмію «За мужнасць»

– Чым зараз узгадваецца час, праведзены ў СІЗА КДБ?

– Калі казаць пра бытавыя моманты, то «амерыканка» лепшая за «валадарку» (СІЗА ГУУС Мінгарвыканкама – С.). Але псіхалагічна яна складаней. Мне трэба было перабудавацца і змірыцца з тым, што да мяне не будуць даходзіць лісты, у мяне не будзе нармальнай літаратуры, я не буду бачыць адваката. З іншага боку я разумела, што гэта турма, і няма чаго чакаць патуранняў да сябе, не варта здзіўляцца ціску. Я збудавала свой свет у малітвах, умацавалася ў веры.

Да мяне добра ставіліся іншыя жанчыны, са шкадаваннем адносілі канваіры. Пра «маскі» (некалькі вязняў «амерыканкі» заяўлялі, што людзі ў масках іх катавалі – С.) я маўчу – гэта рэдкасныя мразі. Нават пры тым, што жанчын яны не чапалі, проста самі іх паводзіны і крыкі выводзілі з сябе. Начальнік турмы выклікаў мяне і спытаў: чаму я не хаджу на прагулкі? Я адказала, што пакуль там крычаць гэтыя «маскі» (а менавіта яны выводзілі людзей на вуліцу), я на прагулкі не пайду.

Я так разумею, начальнік турмы не мог кантраляваць сітуацыю цалкам, і «маскі» былі пастаўлены ў СІЗА не ім. Звычайныя канваіры былі адкрыты, пры форме. Мы іх ведалі, кожнаму давалі сваё імя.

– Якія імёны давалі?

– Ды звычайныя чалавечыя. Дзяўчына кажа: яму пасавала б імя такое – усё, вырашана. Хтосьці быў невысокім, нагадваў хлопчыка-афіцыянта – мы паміж сабой называлі яго «гарсон». Хтосьці быў буйным – яго называлі «мядзведзем». Хтосьці быў непаваротлівым хлопчыкам – яго назвалі «мішуткам». Я нейкі час блытала «мядзведзя» з «мішуткам», але пасля зарыентавалася…

Спачатку, калі быў загад канваірам да нас жорстка ставіцца, было, канешне, цяжка. Я раз пяць мяняла камеру і прыходзілася пераносіць матрац – а ён, як я сама. Іду я з гэтым матрацам, які ў дзверы не ўлазіць, і думаю: сволачы, бачаць жа, што зараз упаду з ім – ніхто не дапамагае. Але прайшло паўтары месяцы, і канваіры самі ўжо ўзялі мой матрац, нават працягнулі руку, каб паднесці звычайны пакунак. Я здзівілася: ужо адвыкла да нармальнага стаўлення.

Следчы на мяне моцна не ціснуў. Калі спрабаваў атрымаць канкрэтныя адказы, я ўключала дурачку, яго гэта раздражняла. У нармальных прыстойных асобаў (а яны ёсць нават у КДБ) унутры стаіць сцяна: ну як на гэту дзевачку можна павысіць голас? І ў яго такое было. Нават калі раздражняўся, то рэагаваў: ну што з табою зробіш.

– Як здароўе бацькі пасля сардэчнага прыступу, які здарыўся падчас суду над табою?

– Ужо палепшала, ужо ходзіць на працу.

– Зрабілі аперацыю?

– Не. У краіне крызіс – унутр трэба ставіць пэўныя рэчы, а іх у Беларусі няма. Трэба пачакаць.

– Не было думкі паберагчы здароўе бацькі, адысці ад палітычнай дзейнасці?

– Бацька цудоўна разумее, што шляху назад у мяне ўжо няма. Я шмат чым для гэтага ахвяравала, адзінае выйсце – ісці да канца.

– Наста, чаго табе зараз найбольш хочацца?

– Найбольш хочацца дажыць да таго часу, калі мае сябры выйдуць на свабоду. Гэта самае важнае. Я гатова была б нават ахвяраваць сваёй вучобай, каб наблізіць гэту падзею. Гэта, можа, мая хіба – сваё «я» вельмі часта я стаўлю на задні план. Мне скаладана вяртацца ў нармальны лад жыцця, калі сябры ў турме, і займацца іншымі справамі «Маладога фронту», які не датычацца кампаніі салідарнасці з палітвязнямі.

Зміцер Дашкевіч мне штодня ў лістах піша: я перастану пісаць табе лісты, калі ты не здасі сесію ў ЕГУ. То бок ужо ідзе шантаж (смяецца – С.).

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Спутник планеты Земля?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Беларуси

Суд вынес приговор организаторам финансовой пирамиды "Спектр-Капитал"

Хотите узнать больше? Суд Центрального района Минска приговорил бывших сотрудников потребительского кооператива «Спектр-Капитал», который предлагал займы под 70%, но не 123

Рыженков назвал главную идею декрета о тунеядцах

Хотите узнать больше? Главная идея декрета №3 «О предупреждении социального иждивенчества» - стимулировать людей уплачивать налоги. фото: belta.by Об этом сегодня заявил 141

«Тест на гражданственность»: 99% белорусов думают, что они не могут повлиять на политику государства

Хотите узнать больше? Белорусы имеют высокий уровень базовых гражданских знаний, но при этом 99% из них считают, что никак не могут влиять на политику государства. фото 109

Reuters: Минск начал замещать российскую нефть поставками из Ирана

Хотите узнать больше? Как сообщает агентство, госкомпания «Белоруснефть» приобрела 80 тыс. тонн (порядка 600 тыс. барр.) нефти из Ирана (продавцом выступила Национальная 112

Таможня России будет контролировать белорусскую границу с помощью «мобильных групп»

Хотите узнать больше? В условиях введения пограничной зоны с Беларусью Федеральная таможенная служба России продолжит работу в режиме мобильных групп, которые будут 108

Литовский министр заявил, что Еврокомиссия потребует стресс-тесты со строящейся БелАЭС

Хотите узнать больше? Еврокомиссия (ЕК) потребует проведения стресс-тестов на строящейся в белорусском Островце Белорусской АЭС (БелАЭС) и намерена не делать никаких 192

Кобяков: Никакого печатания эмиссионных денег ни в коем случае быть не должно, это прошедший этап

Хотите узнать больше? Эмиссионное печатание денег — не более чем прошедший этап в истории экономического развития в Беларуси. Об этом по итогам совещания у главы 174

Российский рубль рванул вслед за нефтью

Хотите узнать больше? Курсы доллара и евро на Московской бирже обновили минимальные значения с лета 2015 года. Американская валюта по отношению к рублю упала на 40 копеек, 217