Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Случчына гістарычная альбо Аб нашым рэгіёне ў шырокім сэнсе слова

Калі свядомыя людзі гавораць пра Случчыну, то звычайна маюць на ўвазе нешта большае, чым сучасная тэрыторыя Слуцкага раёна. Але Случчына — не толькі назва вялікага рэгіёна. Гэта, бясспрэчна, гістарычная, эканамічная, моўная і культурная з’ява на Беларусі. Аб ёй мы і паспрабуем распавесці ў шырокім сэнсе слова.

Случчына гістарычная альбо Аб нашым рэгіёне ў шырокім сэнсе слова

Межы. Землі Случчыны дасягалі Нясвіжа на захадзе і Глуска на ўсходзе. На поўдзень рэгіён доўжыўся да Прыпяці (Жыткавічы, Петрыкаў).  Паводле мапы XVI стагоддзяБеларускі гісторык Анатоль Сідарэвіч у адным са сваіх артыкулаў нядаўна заўважыў: “Я заўсёды смяюся, калі чую ўсе гэтыя «Ганцаўшчына», «Лунінеччына», «Ляхаўшчына». Бо гістарычна Ляхаўшчына — гэта Наваградчына, Лунінеччына — частка Піншчыны і Мазыршчыны. А што такое Ганцавічы, якія даюць імя субрэгіёну? Хіба могуць яны параўнацца са старажытным Пінскам, Наваградкам, Слуцкам?”
Заўвагу Сідарэвіча можна справядліва аднесці і да такіх распаўсюджаных сёння тэрмінаў, як Салігоршчына, Старадарожчына, Любаншчына і нават Капыльшчына. У адрозненне ад іх паняцце “Случчына” пытанняў не выклікае. А вось чаму, — адказы паспрабуем знайсці ў гісторыі.
Дзе слуцкае
Тэрыторыя Случчыны пачынае складацца яшчэ з часоў Турава-Пінскага княства. У канцы XII стагоддзя ад яго адасабляецца Слуцкае княства. У наступным стагоддзі яно становіцца ўдзельным уладаннем літоўскай вялікакняжацкай дынастыіі Гедымінавічаў. Нашчадкі Уладзіміра Альгердавіча  — князі Алелькавічы — валодалі княствам да 1612 года. На падставе  граматы вялікага літоўскага князя Аляксандра (1499), дзе пералічаны найбольш буйныя населенные пункты, можна зрабіць выснову, што ў Слуцкае княства ўваходзілі тэрыторыі сучасных Слуцкага, Капыльскага, Салігорскага, Любанскага, Старадарожскага, частак Уздзенскага, Глускага, Петрыкаўскага і Жыткавіцкага раёнаў.
У пачатку XVI стагоддзя ўдзельныя княствы ў ВКЛ былі ліквідаваны, але Слуцкае як адміністратыўна-тэрытарыяльная адзінка захавалася да 1791 года. У лістападзе гэтага ж года Слуцкае княства было ліквідавана пастановай сейма Рэчы Паспалітай. Але Слуцк стаў цэнтрам Случарэцкага павета Навагрудскага ваяводства. Большая частка павета заставалася ва ўладаннях Радзівілаў, якім Слуцкае княства належыла з 1612 года. Са студзеня 1793 года Слуцк і яго павятовыя землі сталі часткай Расійскай імперыі, а Слуцк ператварыўся ў павятовы цэнтр Мінскай губерніі.
Як бачна, Случчына ў якасці рэгіянальнай з’явы фарміравалася і існавала на працягу некалькіх стагоддзяў. Гэта не магло не адбіцца і на іншым аспекце яе жыцця, у прыватнасці эканамічным.
Адзіны арганізм
Слуцкія землі былі неаднолькавыя па сваёй урадлівасці, але яны заўсёды лічыліся багатым краем. Случчына мела не толькі значны зямельны і людскі рэсурс: у яе жыцці велізарную ролю адыгрывалі рамёслы і гандаль.
Як адзначае беларускі гісторык Анатоль Грыцкевіч, Слуцк быў цэнтрам вялікай латыфундыі, куды звозіліся сельскагаспадарчыя прадукты і вырабы рамеснікаў з усяго княства. Паспяховаму развіццю цесных сувязей паміж часткамі Слуцкага княства садзейнічалі рэгулярныя ярмаркі ў Слуцку. Сюды свае тавары прывозілі таксама купцы з Мінска, Гродна, Магілёва, Брэста, Вільно. Нярэдкімі гасцямі былі і іншаземныя гандляры.
Слуцкія купцы ў XVI-XVII стагоддзях пастаянна гандлявалі са шматлікімі гарадамі Польшчы, Украіны, Маскоўскай дзяржавы. Праз прыстань “Пясочнае” на Нёмане яны вывозілі слуцкія тавары ў Кралявец (Кенігсберг). Як сведчаць дакументы, вываз тавараў са Слуцка быў вялікім па аб’ёме і адрозніваўся значнай удзельнай вагой мясцовых вырабаў.
Можна сцвярджаць, што гаспадарчае жыццё Случчыны на працягу шэрагу стагоддзяў уяўляла сабой даволі ўстойлівы адзіны арганізм.
Слуцкая гаворка
Цесныя гаспадарчыя сувязі паміж часткамі Случчыны (Слуцкага княства) садзейнічалі з’яўленню агульных рыс у жыцці яго насельніцтва. Закранём, напрыклад, моўны аспект.
Пачынаючы з 1948 года, беларускія вучоныя праводзяць на тэрыторыі Беларусі дыялекталагічныя экспедыцыі. Сабраныя матэрыялы дазволілі вызначыць два асноўныя дыялекты: паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні. Случчына адносіцца да апошняга. Але ў межах паўднёва-заходняга дыялекту лінгвісты выдзяляюць так званую слуцкую гаворку. Яна распаўсюджана якраз на былой тэрыторыі Слуцкага княства. Навуковая праца ў гэтым накірунку працягваецца і сёння. З 1962 года збіраецца матэрыял для рэгіянальнага слоўніка слуцкіх гаворак. Пад кіраўніцтвам філолага П.А. Міхайлава ўжо апрацаваны і сістэматызаваны фактычны матэрыял, распрацоўваюцца слоўнікавыя артыкулы і рыхтуецца да друку “Слоўнік гаворак Случчыны”. Гэта будзе цікавая кніга.
Культурны феномен
Чытачы “ІК” у сваіх каментарыях да гістарычных матэрыялаў рэгулярна падкрэсліваюць, наколькі Случчына багата вядомымі пісьменнікамі, мастакамі, вучонымі і выдатнымі культурнымі з’явамі. Заўважым, что “Кур’ер” у асноўным піша пра ўраджэнцаў сучаснага Слуцкага раёна. А калі браць за аснову гістарычнае паняцце “Случчына”, то гэты спіс значна павялічыцца.
На самай справе гістарычны і эканамічны падмуркі спрыялі нараджэнню слуцкага культурнага феномена. Тут было ўсё, што лічылася атрыбутам тагачаснай цывілізацыі: друкарні, бібліятэкі, тэатр з аркестрам і нават балет, разнастайныя ўстановы адукацыі, уключаючы знакамітую Слуцкую гімназію. А чаго каштуюць адны слуцкія паясы! Можна смела гаварыць аб унікальнасці слуцкіх абарончых збудаванняў, аб высокаразвітой ваенна-інжынернай справе. З цягам часу ў мясцовых жыхароў выпрацаваўся талерантны падыход да сумеснага існавання прадстаўнікоў разнастайных канфесій, што да цяперашняга часу з’яўляецца верхам цывілізаванасці. Гэты спіс можна працягваць яшчэ доўга. Культурныя дасягненні Случчыны замацававлі цэласнасць рэгіёна і назаўсёды занеслі яго ў лік выдатных гістарычных з’яў Беларусі. І няхай не крыўдзяцца прадстаўнікі суседніх раёнаў, якія адлічваюць сваю гісторыю ад нядаўніх пастаноў савецкіх часоў. Так ці інакш – ва ўсіх іх слуцкія карані.Антон ЗубарэвічПАДЗЯЛІСЯ. “Кур’ер” запрашае ўсіх аматараў гісторыі выказаць свае думкі наконт ролі Случчыны ў гісторыі Беларусі. Пішыце па адрасе: info@kurjer.infо, або г.Слуцк, вул.Камсамольская, 1, альбо а/я 53.
У тэму
Пункт гледжання капылян
Валянціна Шуракова, дырэктар Капыльскага краязнаўчага музея.

Случчына гістарычная альбо Аб нашым рэгіёне ў шырокім сэнсе слова


Жыццё Слуцка і Капыля цесна пераплецена паміж сабой са старадаўніх часоў, і сёння справядліва казаць аб нашай сумеснай славутай гісторыі. Напрыклад, першай рэзідэнцыяй князёў Алелькавічаў быў менавіта Капыль, а ў іх тытуле значылася: князі Слуцкія і Капыльскія. Я пераканана, што сусветнавядомая традыцыя мясцовага ткацтва пайшла з Цімкавіч і Семежава, але носіць яна назву “Слуцкая”, бо Слуцк у адрозненні ад гэтых мястэчкаў — своеасаблівы гістарычны брэнд. Многія вядомыя дзеячы культуры і навукі нарадзіліся на капыльскай зямлі, а вучыліся ў знакамітай Слуцкай гімназіі. І гэта справядліва, што аб іх дзейнасці расказваюць экспазіцыі краязнаўчых музеяў і ў Капылі, і Слуцку. Два нашыя гарады ў гісторыі непарыўныя, як Зямля і Луна.
Што думаюць салігорцы
Наталля Тупека, старэйшы навуковы супрацоўнік Салігорскага краязнаўчага музея.

Случчына гістарычная альбо Аб нашым рэгіёне ў шырокім сэнсе слова


Безумоўна, на воблік сённяшняй Салігоршчыны багатая гісторыя Случчыны  аказала сур’ёзны адбітак. Яе ўплыў у гэтым сэнсе на працягу стагоддзяў не вызывае сумнення. Шмат сучасных здабыткаў і дасягненняў салігорцаў можна разглядаць як працяг слуцкай культурнай традыцыі. Але малады горад Салігорск ужо сам прэтэндуе на рэгіянальнае лідарства, і не толькі ў плане эканомікі. Сёння гэта буйны навуковы і культурны цэнтр Мінскай вобласці са своеасаблівымі рысамі. На маю думку, Слуцк і Салігорск у перспектыве будуць арганічна дапаўняюць адзін аднаго.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц лета?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Слуцка

У ранее судимого жителя д. Малиновка Слуцкого района изъяли самодельный пистолет

Хотите узнать больше? Самодельный пистолет калибра 7,7 мм изъяли у ранее судимого жителя Слуцкого района, сообщает пресс-служба МВД Беларуси. Проживающий в поселке 646

1-й тур чемпионата Беларуси: «Славия-Мозырь» - «Слуцк», 1:1

Хотите узнать больше? 2 апреля в рамках 1-го тура чемпионата Беларуси по футболу СФК «Слуцк» на выезде сыграл с мозырьской командой «Славия-Мозырь». Матч закончился счётом 428

Слуцк отметил 430-летие Софии Слуцкой

Хотите узнать больше? 1 апреля, в день памяти святой праведной княгини Софии Слуцкой, в Слуцке прошли торжества, в город были принесены новые православные святыни, 451

В Беларуси принято решение о переносе рабочих дней в 2016 году

Хотите узнать больше? Совет Министров Беларуси утвердил график переноса рабочих дней в 2016 году. Соответствующее решение содержится в постановлении правительства от 23 1 660

С 1 декабря в ТЦ «Маяк» стартует рекламная игра. Подробности

Хотите узнать больше? С 1 по 27 декабря 2015 в слуцком ТЦ «Маяк» будет проводиться рекламная игра, популяризирующая истребование покупателями кассовых чеков, сообщает 887

В Сирии сбит российский военный самолёт

Хотите узнать больше? Турецкие военные самолеты сбили истребитель около границы с Сирией после нарушения воздушного пространства. Информацию подтвердили в Министерстве 545

Мясникович: посылки из-за границы обвалили белорусскую торговлю

Хотите узнать больше? Михаил Мясникович заявил, что те товары, которые белорусам приходят посылкой из-за границы, по цене специально занижаются... 676

Два школьника и учащийся сельхозлицея украли из павильона парогенераторы

Хотите узнать больше? 27 июня сообщалось о краже электронных парогенераторов из павильона ИП в Слуцке. Сотрудниками уголовного розыска установлено, что преступление 559