Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Згодна з рашэннем савета народнага музея гісторыі сярэдняй школы №1 г. Ашмяны працягваем аповед пра былых кіраўнікоў школы, якія, як ужо адзначалася, былі людзьмі неардынарнымі, з рознымі характарамі і рознымі лёсамі, аднак усіх іх аб’ядноўвала бязмежная адданасць справе, творчасць, самаахвярнасць у працы.

“Мне даспадобы чуллівыя сэрцы.

І працы адданыя людзі …”

У гэтых словах з верша “Я не ўмею зусім прытварацца” Р.Я. Ваўчка, былога дырэктара сярэдняй школы №1 г. Ашмяны, педагога высокага інтэлекту і эрудыцыі, таленавітага паэта, яскрава адлюстраваны адносіны аўтара як да працоўнай дзейнасці, так і да жыцця ў цэлым. Менавіта адданасцю справе, сціпласцю і чуллівым сэрцам быў адметны гэты чалавек, які больш за трыццаць гадоў аддаў працы ў навучальных установах Ашмяншчыны.

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Рыгор Якаўлевіч Ваўчок нарадзіўся 3 студзеня 1929 года ў вёсцы Пагарэлка Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці ў сялянскай сям’і.

Лёсам яму было наканавана яшчэ ў раннім дзяцінстве перанесці шмат выпрабаванняў. Калі хлопчыку споўнілася два гады, памерла матуля. Гаспадыняй у хаце засталася  чатырнаццацігадовая сястра Рыгора. Цяжка сабе ўявіць, як спраўлялася з хатнімі справамі дзяўчынка, бо ў сям’і, акрамя яе, было яшчэ чацвёра меншых дзяцей. Аднак час ішоў, дзеці падрасталі, разам з бацькам працавалі на гаспадарцы, марылі аб будучым, старэйшыя сёстры – аб стварэнні ўласных сем’яў. Але мірнае жыццё парушыла фашысцкае нашэсце. Пачаліся жудасныя часы акупацыі. Адну з сясцёр разам з другімі юнакамі і дзяўчатамі гітлераўцы забралі на работы ў Германію. А праз некаторы час у вёску ўварваліся карнікі. Яны пачалі падпальваць будынкі і расстрэльваць сялян. Ратуючыся ад смерці, людзі разбягаліся хто куды. Падлетку з бацькам і сёстрамі ўдалося схавацца ў глыбокай яме пад абрывістым берагам Нёмана. У гэтым сховішчы яны прабылі амаль тры дні. Вёска згарэла датла. Пагарэльцы, якім пашчасціла застацца ў жывых, разбрыліся па суседніх вёсках. Сям’я Рыгора доўга блукала ў пошуках прытулку, нарэшце знайшла яго ў вёсцы Гарадзея Нясвіжскага раёна (цяпер гэта – гарадскі пасёлак), дзе пасля вайны пабудавалі хату і засталіся жыць. Тут юнак закончыў сярэднюю школу.

Пасля службы ў Савецкай Арміі стаў студэнтам гісторыка-філалагічнага факультэта Мінскага педагагічнага інстытута імя Максіма Горкага. Матэрыяльную падтрымку будучаму педагогу аказваў бацька, які працаваў рабочым на чыгунцы, і старэйшыя сёстры, аднак грошай хапала толькі на ежу. Пасля другога курса юнак усё лета працаваў у студэнцкім будаўнічым атрадзе. На заробак набыў добры касцюм і першы ў жыцці гадзіннік. Наступнае лета зноў правёў на будоўлі.

Закончыў інстытут у 1958 годзе. З гэтага часу ўсё жыццё Рыгора Якаўлевіча звязана з Ашмяншчынай.

У 1958 – 1959 гадах ён працаваў завучам у Антаноўскім дзіцячым доме і адначасова вёў урокі псіхалогіі ў старэйшых класах Барунскай сярэдняй школы.

У канцы 1959 года Рыгора Якаўлевіча прызначаюць дырэктарам дзіцячага дома ў Карлаўшчыне. Кіраўнік добразычліва ставіўся да кожнага выхаванца, не шкадаваў для сірот свайго вольнага часу, даваў ім слушныя парады, дапамагаў выпускнікам у працаўладкаванні. Сведчаннем добрых адносін выхаванцаў і дырэктара з’яўляецца тое, што праз многа гадоў пасля выпуску яны прысылалі яму пісьмы і віншавальныя паштоўкі. Былая выхаванка Ніна Каратай у 1981 годзе нават прысвяціла Рыгору Якаўлевічу верш, у якім гаворыць, што ён быў для дзяцей як родны бацька: заўсёды заклапочаны, строгі, аднак сустракаў кожнага добрай усмешкай.

З 1966 па 1971 год Р.Я. Ваўчок узначальвае сярэднюю школу №1 горада. Падчас працы Рыгора Якаўлевіча яе кіраўніком у школе адбыліся чарговыя пазітыўныя змены. У артыкуле, змешчаным ў раённай газеце ў канцы 1966 года, адзначалася: “У вучэбных майстэрнях першай сярэдняй школы горада ўвесь дзень не змаўкае гул станкоў. На ўроках працы вучні тут авалодваюць тэхнічнымі ведамі. А зусім нядаўна члены гуртка “Юны тэхнік” праявілі цікавую ініцыятыву. Сваімі сіламі яны вырашылі зрабіць некалькі камплектаў інструментаў для вясковых школ. З сабранага металалому вучні ўжо зрабілі 41 зубіла, 18 малаткоў, многа металічных алоўкаў. У хуткім часе зробленыя інструменты будуць перададзены васьмігадовым школам”.

Пад кіраўніцтвам Р.Я. Ваўчка педагагічны калектыў шмат увагі ўдзяляў ваенна-патрыятычнаму выхаванню вучняў. Штогод праводзіліся ваенна-спартыўныя гульні “Сцяг перамогі”, “Зарніца”, на класныя гадзіны і святы запрашаліся ветэраны Вялікай Айчыннай вайны, былыя партызаны і падпольшчыкі. Паміж класамі вяліся спаборніцтвы на лепшы класны калектыў з уручэннем пераходнага вымпела. У школе была добра падрыхтаваная санітарная дружына, якая неаднаразова выходзіла пераможцай на раённых спаборніцтвах. Піянеры і камсамольцы вялі актыўную перапіску з вучнямі многіх рэспублік Савецкага Саюза, а таксама з сем’ямі байцоў, загінуўшых пры вызваленні Ашмяншчыны. Вось радкі з пісьма жонкі В.Л. Ачарэдзькі, украінца, пахаванага ў брацкай магіле ў гарадскім парку: “Вялікае дзякуй вам, вучні СШ №1 г. Ашмяны, што вы садзіце кветкі на магіле загінуўшага воіна, дзе не могуць іх пасадзіць рукі жонкі ці маці”.

У 1967 годзе школа ўрачыста адсвяткавала дзень нараджэння піянерскай арганізацыі. Сярод многіх дасягненняў адзначалася, што школьнікі ў гонар гэтага свята сабралі 58 тон металалому, заклалі гадавальнік, кветнікі.

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

У гэтым жа годзе ўстанавіліся сяброўскія адносіны паміж вучнямі Пабрадскай сярэдняй школы Літвы і ашмянскімі. Хоць адлегласць паміж горадам Пабрадзе і Ашмянамі больш за сто кіламетраў, аднак гэта не было перашкодай частым сустрэчам, канцэртам, спартыўным спаборніцтвам паміж беларускімі і літоўскімі школьнікамі.

У 1969 годзе школа ў трэці раз стала ўдзельніцай выставы дасягненняў народнай гаспадаркі ў Маскве.

З 1971 па 1990 год (да выхаду на пенсію) Рыгор Якаўлевіч працаваў выкладчыкам палітэканоміі і гісторыі ў Ашмянскім сельскагаспадарчым тэхнікуме (цяпер гэта аграрна-эканамічны каледж).

Са студэнцкіх гадоў Рыгор Якаўлевіч захапляўся паэзіяй, асабліва любіў творчасць Ясеніна, многія яго творы ведаў на памяць. Зборнік вершаў Ясеніна заўсёды насіў з сабой. У інстытуце падчас падрыхтоўкі да экзаменаў, калі стамляўся, чытаў вершы. Лічыў гэта лепшым адпачынкам.

Сам пачаў пісаць вершы яшчэ ў юнацтве, аднак лічыў іх недасканалымі. Да паэтычнай творчасці вярнуўся пасля выхаду на пенсію. Яго творы публікаваліся ў раённай газеце, а таксама ў рэспубліканскім друку.

Вершы і байкі Рыгора Якаўлевіча (ужо пасля яго смерці) старанна сабрала жонка – Марыя Феліксаўна, настаўніца беларускай мовы і літаратуры, у зборнік пад назвай “На пульсе часу”. У школьным музеі захоўваецца адзін з экзэмпляраў гэтага зборніка. Творы паэта, змешчаныя ў ім, разнастайныя па зместу і тэматыцы, вызначаюцца высокай грамадзянскай пазіцыяй, бескампраміснасцю ў барацьбе з недахопамі нашага жыцця:

Я ненавіджу тоўстыя каркі

Тупых чыноўніцкіх твараў,

Спрытных да хабару, “левае” чаркі

І розных там іншых “навараў”.

(Верш “Я не ўмею зусім прытварацца”).

У байцы “Есць і п’е, а дабра не думае” аўтар у вобразе жабы высмейвае тых людзей, якія бачаць у родным краі толькі недахопы:

Паслухаў рак, як жаба плача-лае,

І кажа ёй: “Чаго крычыш, дурная,

Калі табе не любы гэты кут,

Чаго ж сядзіш ты тут?»

Другі плюе нам, беларусам, у вочы,

А купіну змяніць не хоча.

Рыгора Якаўлевіча хваляваў лёс не толькі роднай краіны, але і лёс роднай мовы. У вершы “Балада аб Беларусі” ён успамінае, што калісьці:

Родныя словы над светам луналі,

І хвалі балтыйскія гойдалі іх.

Князі і князёўны на іх размаўлялі,

На іх і вучылі дзетак сваіх.

У гэтым вершы, а таксама ў вершы “Аб родным слове” паэт заклікае не забываць родную мову, не верыць тым, хто хоча “ад сэрца яе адарваць”.

Многа вершаў прысвечана настаўніку, яго высокароднай і разам з тым нялёгкай працы. У аднайменным творы аўтар адзначае:

Ты сееш “разумнае, добрае, вечнае”,

Спакою не знаеш ні ноччу, ні днём.

З цемры выводзіш душу чалавечую,

Яе напаўняючы мудрым святлом.

Рыгор Якаўлевіч вельмі любіў беларускую прыроду, лес, асабліва – бярозавы гай. Любіў збіраць грыбы. Калі сустракаў прыгожы пейзаж, доўга стаяў і любаваўся ім. Часта, седзячы на пяньку або на паваленым дрэве, складаў вершы. Гаварыў, што ў лесе яму “лёгка дыхаецца і добра думаецца”.

Любоўю да Радзімы, захапленнем прыгажосцю яе краявідаў пранікнуты вершы “Каля лесу на ўзвышшы”, “Тры ядлоўцы пад акном”, “Сярод кустоўя хмызняку” і іншыя. Нават у мароз і завіруху, калі дрэвы стаяць у інеі, паэт узрушана ўсклікае:

І ўся прырода, а не толькі дрэвы,

Шле чалавеку радасць і святло.

Здаецца, у царстве снежнай каралевы

Такіх шыкоўных цудаў не было.

(Верш “Прыйшла зіма з марозам, завірухай”).

У зборніку шмат баек, тэматыка якіх адлюстроўвае пульс часу напружаных 90-ых гадоў мінулага стагоддзя, гадоў так называемай перабудовы. Гэта байкі “Прыстасаванец”, “Як дзед Янка грошы мяняў”, “Пекная асоба”, “Дзед, бабка і візіткі”, “Баран на п’едэстале” і другія.

Поўныя іскрамётнага гумару вершы пра аматараў рыбалкі, іх прыгоды: “Лоўля рыбы паплаўкамі”, “Торба з карасямі”, “Кастусёвы прыгоды”, “Ранкам на возеры”. Гэтыя творы нельга чытаць без усмешкі. Як бы прадмовай да іх з’яўляюцца наступныя радкі:

Заўжды ў рыбацкім акружэнні

Бываюць розныя здарэнні:

Ці то прыгода, ці праявы,

Наогул, выпадак цікавы

Такі, бывала, падвярнецца,

Жывот ад смеху надарвецца.

(Верш “Як Мікола сазана купаў”).

Мяккім духоўным святлом авеяны лірычныя вершы, прысвечаныя вернай спадарожніцы жыцця – Марыі Феліксаўне. Нават непрацяглая разлука з каханай выклікае сум і трывогу.

Я адзін ды адзін … і сягоння, і ўчора.

На падворку вясной замянілась зіма.

Ты сказала: “Прыеду ў наступны аўторак”,

І аўторак прайшоў, а цябе ўсё няма.

(Верш “Я адзін ды адзін”).

За шматгадовую педагагічную дзейнасць, поспехі ў навучанні і выхаванні падрастаючага пакалення Рыгор Якаўлевіч Ваўчок у 1970 годзе ўзнагароджаны медалём “За доблесную працу”, а таксама шматлікімі ганаровымі граматамі, занесены ў кнігу “Памяць” гісторыка-дакументальнай хронікі Ашмянскага раёна.

Пайшоў з жыцця 14 сакавіка 1997 года.

З глыбокай павагай, як ужо адзначалася, успамінаюць Рыгора Якаўлевіча Ваўчка былыя выхаванцы дзіцячага дома ў Карлаўшчыне. Памятаюць яго настаўнікі і былыя вучні сярэдняй школы №1 горада, а таксама выкладчыкі Ашмянскага аграрна-эканамічнага каледжа. Часцінкай памяці аб ім стаў абсталяваны ў народным музеі школы стэнд і тэматычная экскурсія “Педагог і паэт”. Няхай жа такой часцінкай памяці пра педагога, кіраўніка, творцу, гуманіста, прыстойнага і шчырага чалавека стануць і радкі гэтага артыкула.

Рамуальда АНУФРЫЕВА,

кіраўнік народнага музея гісторыі школы № 1 Ашмян.


Поделиться в соц. сетях
Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Ашмянскі педагог, кіраўнік, творца

Нравится
Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц весны?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Ошмян

В Ошмянах открыли дом совместного проживания для пожилых людей (фото)

Хотите узнать больше? В Ошмянах открыли дом совместного проживания для пожилых людей. Фото с сайта www.osh.by Дом совместного самостоятельного проживания граждан пожилого 30

На белорусско-литовской границе сохраняются очереди: на выезд в «Котловке» стоят 130 машин, в «Каменном Логе» – 300 фур

Хотите узнать больше? Данная камера установлена непосредственно на въезде в пункт пропуска «Каменный Лог» (выезд из Республики Беларусь). Фото с сайта gpk.gov.by На 10.00 29

Школы здоровья работают в Ошмянах и Островце

Хотите узнать больше? Изображение использовано в качестве иллюстрации. Фото с сайта www.quiron.es Школы здоровья создают в учреждениях образования Гродненской области. 42

Спортсменка из Ошмянского района стала бронзовым призером чемпионата мира по армрестлингу

Хотите узнать больше? В начале октября в Благоевграде (Болгария) проходил чемпионат мира по армрестлингу. Белорусские спортсмены завоевали четыре медали — две золотые и 37

Ошмянская таможня изъяла партию товаров более чем на 580 тысяч белорусских рублей

Хотите узнать больше? Об этом сообщили в пресс-группе Ошмянской таможни.  Сотрудники отдела по борьбе с контрабандой и административными таможенными правонарушениями 28

Лучший школьный повар Ошмянского района работает в Цуденишках

Хотите узнать больше? Конкурс «Лучший по профессии» среди школьных поваров проходил в Ошмянском районе. Фото с сайта www.osh.by В этом году в районном кулинарном 33