Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Звон мячэці ў Вялікім Княстве

Звон мячэці ў Вялікім Княстве

Сярод беларускіх мясцін, звязаных з даўнім пражываннем татараў, старажытная Навагрудчына вылучаецца дзвюма мячэцямі, адна з якіх знаходзіцца ў самім горадзе, а другая - на Лоўчыцкім мізары ля вёскі Католышы. Абедзве яны не проста дзеючыя храмы - гэта помнікі драўлянага дойлідства і сведкі шматвяковай гісторыі мірнага суіснавання людзей розных веравызнанняў на нашай роднай зямлі, што чарговы раз засведчыў днямі гродзенскі Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур. Да таго ж, Лоўчыцкая парафія - адна з самых старажытных на землях былога Вялікага Княства Літоўскага і адлічвае свой час ад 1420 г. Больш за тое: Лоўчыцкі мізар - беларуская Мекка, бо калі мусульманін не меў магчымасці здзейсніць хадж да свяшчэннай мячэці Каабы, ён адпраўляўся да цудадзейнай магілы пастушка святога Эўліі Кунтуся. Пра яго існавала шмат паданняў, а вобраз пастушка адлюстраваны ў мастацкіх творах. Нават і цяпер існуе павер'е сярод вернікаў некаторых канфесій: хто наведае магілу святога і шчыра памоліцца ля яе, той пазбавіцца хваробаў. Вылучаецца сярод іншых і Навагрудская мячэць. І цяпер у небе над Навагрудкам гукі царкоўных званоў і касцельнага аргана пераклікаюцца з напеўным азанам.

З часу першых буйных пасяленняў, здзейсненых пад апекай Вітаўта, татарскія жыхары, і ў першую чаргу - воіны на землях Вялікага Княства Літоўскага, здолелі годна заявіць пра сябе. Можна ўзгадаць хаця б іх актыўны ўдзел у Грунвальдскай бітве, пад час якой менавіта ад рук татарскага воіна Багардзіна загінуў галоўнакамандуючы Тэўтонскага ордэна - вялікі магістр Ульрых фон Юнгінген.

Пазней, у 1631 г., на землях Беларусі пасялілася вялікая колькасць прадстаўнікоў племя барын, у тым ліку ў Наваградскім і Мсціслаўскім паветах. У гэтае племя ўваходзілі нашчадкі найвышэйшых арыстакратычных родаў Крымскага ханства. Таксама ў Навагрудскім павеце жылі нашчадкі залатаардынскай знаці з уланаў і прадстаўнікі племені джалаір.

Першы спіс мячэцяў Рэчы Паспалітай 1795-га налічваў 23 храмы, і тры з іх знаходзіліся на Навагрудчыне. Так, прывілей на будаўніцтва мячэці ў Навагрудку каралём Станіславам Аўгустам Панятоўскім быў падпісаны ў 1792-м, і за чатыры гады на адной з асноўных вуліц горада мусульманскі храм быў узведзены. Мячэць дзейнічала амаль шэсць дзясяткаў гадоў, пакуль не прыйшла ў заняпад канчаткова, а затым была перабудавана.

Вінцэсь Каратынскі ў 1858 г., робячы свае падарожныя запісы "Наваградчына і Наваградак", пазначыў наступнае: "...У татараў здавён у Наваградку ёсць свая мячэць, здаецца, заўсёды, так, як і сёння, драўляная... Паводзіны насельнікаў горада, хрысціян і татараў, - узорныя; узаемаадносіны - шчырыя, простыя, амаль вясковыя; бура пачуццяў, якая стрымліваецца рэлігіяй і славянскаю лагоднасцю; прастата, ветлівасць, гасціннасць - усё гэта ўяўляецца вельмі сімпатычным..."

Трэба сказаць і колькі слоў пра архітэктурныя адметнасці беларускіх мячэцяў. Як вядома, мінарэт з паўмесяцам - адзін з тых архітэктурных элементаў, які вылучае мячэці сярод цэркваў і касцёлаў. Менавіта з мінарэта на мусульманскім Усходзе муэдзіны заклікаюць вернікаў на малітву. Але ці існавала такая традыцыя ў Вялікім Княстве? На нашых землях азан - заклік да малітвы - часцей абвяшчалі пры ўваходзе ў мячэць ці непасрэдна ў ёй. На здымку пачатку ХХ ст. бачна, што аснову мячэці складае зрубны, блізкі ў плане да квадрата, аб'ём, які пераходзіць у шатровы дах з нізкім чацверыком і спадзістай чатырохсхілавай страхой, мінарэтам з паўсферным завяршэннем. Мінарэт выкананы ў традыцыях мусульманскага дойлідства: выцягнуты гранёны барабан, увенчаны купалам, аснова якога падкрэслена карнізам.

Беларускі мусульманін у трактаце 1557 г., напісаным па просьбе вялікага візіра Рустэма пашы для султана Сулеймана, адзначае, што "...убогія і нізкія мячэці пабудаваны з дрэва без мінарэтаў". Аўтар трактата спрабаваў знайсці вытокі абвяшчэння азана: "Дзе-нідзе існуе дзіўны звычай, які заключаецца ў тым, што перад намазам адзін з нашых грамадзян абыходзіць вуліцу, гучна склікаючы ў мячэць на малітву. Я нідзе не бачыў падобнага звычаю, і пры спробе даведацца, ці практыкуюць дзе-небудзь у Азіі такі спосаб закліку ў мусульманскія храмы, мяне аднадушна запэўнілі, што гэта супярэчыць
дзеянням самога Прарока і не можа адбывацца ў храме прававерных. Я думаю, што так робяць у гэтых краях таму, каб такім чынам настойлівей заклікаць усіх у храм, альбо затым, каб ніхто не спазніўся..."

Першыя мячэці ВКЛ у большасці сваёй не мелі мінарэтаў, і заклік да набажэнства муэдзін абвяшчаў з ганку ці склікаў вернікаў, ходзячы па вуліцах. Цікава, што для зручнасці пачалі выкарыстоўвацца званы. Пра іншую мячэць на беларускіх землях яшчэ ў 1551 г. было напісана: "...Гук біцця ў звон не мае параўнання". У 1854-м пры апісанні мусульманскага храма ў Мінску, якое зрабіў беларускі этнограф Павел Шпілеўскі, адзначаецца, што мячэць не мела мінарэта, і муэдзін склікаў вернікаў з прыступак ля дзвярэй мячэці...

Сёння рэканструяваная Навагрудская мячэць, як і раней, мае прыбудову з асобным уваходам. Там працуе нядзельная школа, праходзяць агульныя сходы. А яшчэ ў адным з пакояў вырашана распачаць збор музейнай экспазіцыі. Першыя экспанаты з'явіліся ў мінулым годзе і прысвечаны 600-годдзю Грунвальдскай бітвы: гэта гістарычны зборнік, а таксама фрагмент карціны Эдуарда Рымаровіча "Грунвальдскай бітве прысвячаецца". На палатне мастак змясціў і такое выслоўе: "Толькі ў таго, хто памятае сваю гісторыю, ёсць будучыня".

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Сколько лет в веке? (ответ числом)

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Новогрудка

Новогрудчане приняли участие в полярной олимпиаде

Хотите узнать больше? В спортивном комплексе «Долина Уюта» г. Мурманска (РФ) в рамках 83-го международного Праздника Севера состоялись соревнования по биатлону. Участие в 74

В Новогрудке высадился антинаркотический десант юных парламентариев Гродненщины

Хотите узнать больше? 28 марта, в рамках II сессии молодежного парламента третьего созыва при Гродненском областном Совете депутатов прошел областной антинаркотический 77

В Новогрудке прием граждан провел заместитель председателя Гродненского облисполкома Юрий Шулейко

Хотите узнать больше? 28 марта в Новогрудке выездной прием граждан провел заместитель председателя Гродненского областного исполнительного комитета Юрий Шулейко. На приеме 63

Министр по чрезвычайным ситуациям Республики Беларусь Владимир Ващенко посетил Новогрудок

Хотите узнать больше? Встреча министра с сотрудниками Новогрудского районного отдела по чрезвычайным ситуациям состоялась в актовом зале пожарной аварийно-спасательной 99

В Новогрудке в районной спартакиаде руководящих работников приняло участие более десяти команд

Хотите узнать больше? На старты вышли руководители, их заместители, заведующие отделами, главные специалисты предприятий и организаций района. Впервые подобные 90

В Новогрудке во второй раз прошел шоу-конкурс «Великолепная пятерка»

Хотите узнать больше? 17 марта в Новогрудском районном центре культуры состоялся шоу-конкурс «Великолепная пятёрка».  Участие в нём приняли любительские объединения 91

Более 250 юных биатлонистов соберет областной турнир "Снежный снайпер" в Новогрудке

Хотите узнать больше? Более 250 юных биатлонистов со всех районов Гродненского региона соберет турнир "Снежный снайпер" в Новогрудке. Об этом сообщили в 80

Районный фестиваль-конкурс песни NovoVisiоn-2017 прошел в Новогрудке

Хотите узнать больше? В субботу, 11 февраля, в гимназии №1 прошел районный фестиваль-конкурс песни на иностранном языке NovoVisiоn-2017. Участие в нем приняли 11 юных 100