Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Лідчына: польскі тэрор супраць беларускіх настаўнікаў

Лідчына: польскі тэрор супраць беларускіх настаўнікаў

У той час, калі Беларусь была пад акупацыяй гітлераўцаў, з зайздроснай энергіяй працавала настаўніцтва Лідчыны, якое, як вядома, глынула немалую долю паланізацыі за міжваенныя гады. Каб не даць ёй і зараз аднавіць свае пазіцыі, згуртаваныя вакол беларускай нацыянальнай ідэі сілы актыўна ўключыліся ў працу. Усіх радавала, што зараз яна вядзецца на роднай мове карэннага насельніцтва гэтага краю.


Характэрна, што на яго тэрыторыі нацыянальная сістэма адукацыі не перажывала спаду нават і пасля таго, як у многіх месцах па волі партызанаў яе пачалі настойліва разбураць, тлумачачы тым, што яна нібыта служыць толькі інтарэсам акупацыйных уладаў, а не беларускаму народу. У 1943-44 н.г. на Лідчыне заняткі вяліся ў 397 пачатковых беларускіх школах.


Такое зусім не радавала тых, хто ў міжваенны перыяд усяляк перашкаджаў стварэнню тут нацыянальных школ для беларусаў. Экстрэмісцкі настроеныя польскія колы ніяк не жадалі пагадзіцца з панаваннем беларускай нацыянальнай школы ў тых месцах, дзе незадоўга да 17 верасня 1939 года баяліся нават слова сказаць у яе падтрымку. На барацьбу з беларусізацыяй асветы ахвотна падключыліся жаўнеры польскай Арміі Краёвай, даволі часта выкарыстоўваючы дзеля гэтай мэты фізічную расправу з настаўнікамі.

Калі ў 1943 годзе не ўдалося застаць дома настаўніцу Анастассю Макарэвіч з вёскі Навасады, каты забілі траіх яе малалетніх дзяцей, аднаго – у калысцы. У маі 1944 года акаўцы расстралялі ў вёсцы Беліца настаўніка-пенсіянера разам з яго дзецьмі.

Гэтыя варварскія ўчынкі вельмі проста папоўніць прыкладамі з іншых мясцовасцяў, у прыватнасці з Крэва Смаргонскага раёна.

Стараннямі протаіерэя, настаяцеля прыхода Міхаіла Леванчука тут у гады акупацыі была заснавана беларуская школа. Настаўнікамі ў ёй працавалі ягоная дачка Ларыса і пляменніца Валянціна. Усе яны ўтраіх у сакавіку 1944 года былі расстраляны польскімі бандытамі. Мясцовыя прыхаджанне зрабілі вылізныя маніфэстацыйныя хаўтуры свайму ахвярнаму святару і настаўніцам.

На тэрыторыі Шчучынскага раёна ад рук акаўцаў загінулі кіраўнік школы Язэп Клышэвіч, Пётр Рандарэвіч. Ахвярамі польскіх жаўнераў у Сямяцічах (Брэстчына) сталі былы дырэктар мясцовай даваеннай рускай школы Шыманскі і два яго непаўналетнія сыны.

Незаменнай стратай для беларускіх нацыянальна-патрыятычных сіл стала забойства акаўцамі ў пачатку 1944 года Мікалая Чарнецкага. Ён і ў даваенны час праследаваўся польскімі ўладамі за сваю самаахвярную працу на карысць беларускай справе. Мікалай Антонавіч выкладаў гісторыю і геаграфію Беларусі. За свае шырокія веды хутка здабыў ад вучняў паважную мянушку “Пан прафесар”. Ён не толькі дасканала ведаў свае прадметы, але быў знаўцам літаратуры і філасофіі. Акрамя польскай і беларускай мовы, вольна валодаў чэшскаю, ведаў латынь. Не застаўся незаўважаны і яго патрыятызм. Паміж сабою гімназісты не раз гаварылі: “Пан прафесар цалкам закаханы ў Беларусь”. Гэта былі словы ўдзячнасці і пахвалы. Акрамя штодзённых заняткаў, М.Чарнецкі кіраваў пасяджэннямі літаратурнага гуртка. На жаль, яго педагагічны талент не паспеў раскрыцца ў поўнай меры. У 1931 г. улады закрылі Клецкую гімназію. Праз год была ліквідавана настаўніцкая семінарыя ў Вільні, а яшчэ пазней – гімназія ў Навагрудку.

У тых умовах Мікола Чарнецкі пераехаў у Вільню. Быў сябрам Беларускага Навуковага Таварыства, разам з аднадумцамі выдаваў грамадска-палітычны часопіс “Золак”. Толькі пасля верасня 1939 г. зноў змог вярнуцца да настаўніцтва. Працаваў дырэктарам школы ў Крынках, на Беласточчыне, а потым узначаліў раённы аддзел народнай асветы. Але і на гэты раз перыяд настаўніцтва аказаўся нядоўгім. Нямецкая акупацыя перакрэсліла ўсе планы. Чарнецкі адмовіўся супрацоўнічаць з гітлераўцамі, хаця прапановы ў гэтым накірунку і паступалі. Але найбольш небяспечнымі аказаліся дзеянні польскага падполля, якое скарысталася сітуацыяй для вынішчэння беларускай інтэлігенцыі, развязаўшы супраць яе сапраўдны тэрор. На пачатку студзеня 1944 г. узброеная група напала на дом сястры Міколы Чарнецкага і забрала настаўніка з сабой. Толькі праз некалькі тыдняў яго цела, са слядамі жорсткіх катаванняў, было знойдзена ў адной з вёсак. Беларускага настаўніка пахавалі на праваслаўных могілках у Беластоку. На таблічцы ўказана дата смерці: 19 студзеня 1944 г. Так загінуў адзін з найбольш таленавітых выкладчыкаў Клецкай беларускай гімназіі. Чалавек, пра якога сябры казалі: “Гэта быў камень, крышталь, цвёрды і непахісны ідэаліст, гатовы на ўсё, акрамя здрады дзеля кавалка хлеба”.

Такія шчырыя беларускія патрыёты былі зусім не патрэбны акаўцам…

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц весны?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Лиды

Пешеходная улица у Лидского замка собирает… предложения

Хотите узнать больше? С 13 мая 2017 года улица Замковая каждую субботу будет становиться пешеходной. Что бы вы хотели увидеть на этой улице? Или, возможно, вы бы хотели 37

На Лидчине выберут птицу-символ

Хотите узнать больше? По инициативе общественной организации “Ахова птушак Бацькаўшчыны” в стране идет кампания по выбору птиц-символов. Символом Миорского района стал 33

У новым выпуску «Падарожжаў дылетанта» – вёска Белагруда і яе дзівосны касцёл

Хотите узнать больше? У сваім новым падарожжы Юрый Жыгамонт завітаў у вёску Белагруда, што знаходзіцца ў Лідскім раёне. У гэтым выпуску самы вядомы дылетант Беларусі 125

Беларусь предлагает польским инвесторам поучаствовать в реконструкции Лидского замка

Хотите узнать больше? Об этом заявил журналистам председатель Постоянной комиссии Палаты представителей по правам человека, национальным отношениям и средствам массовой 56

У Лідзе дзейнічае выстава «Янка Купала – наш гонар і слава»

Хотите узнать больше? Ён заўсёды напагатове трымаў аловак 2017 год адзначаны не толькі 500-годдзем беларускага кнігадрукавання, але і 135-годдзем з дня нараджэння вялікага 61

Житель Лидского района спас тонущую в реке девочку

Хотите узнать больше? Житель агрогородка Ходоровцы Денис Шершень спас тонувшую в реке Лебеда девочку. Ребенка от трагедии отделяло всего несколько секунд, его родителей – 70

В Лиде будет свой Арбат

Хотите узнать больше? Эту тему в числе других обсудили на заседании координационного совета по развитию туризма в Лидском районе. По словам заместителя председателя 136

В Лидском районе проходит добровольная республиканская акция «Неделя леса»

Хотите узнать больше? «Все, что вырубаем, потом возобновляем!» Исключительно по такой формуле равенства Лидский лесхоз ежегодно проводит добровольную республиканскую акцию 71