Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Алесь Бяляцкі: “Гомельскія руляць!”

У працяг сваёй літаратуразнаўчай працы Алесь Бяляцкі даслаў з-за кратаў водгук на кнігу “Зямля пад крыламі Фенікса” (Нарысы з паралельнай гісторыі Беларусі) пісьменьніка-постмадэрніста Сяргея Балахонава, які жыве і працуе ў Гомелі.


28 ліпеня 2013
Бабруйск

Даслалі мне сюды кніжку Сяргея Балахонава “Зямля пад крыламі Фенікса”. Яна выйшла ў 2012 годзе, вылучалася на прэмію Ежы Гедройца і была за гэты час даволі шчодра адрэцэнзаваная. Тым ня меньш і мне хочацца сказаць некалькі слоў, ці, як напісаў бы Сяргей Балахонаў, уставіць свае два шэлегі.
Адразу скажу, што кніжка мне спадабалася, хаця чытаць яе было няпроста, і рабіў гэта я невялікімі порцыямі. “Вінаватая” тут даволі аднастайная пабудова сюжэтаў тэкстаў у кніжцы, калі аўтар, беручы нейкую цікавую на ягоны погляд зьяву, ці міфалагічную, казачную жывёлу, ці жамяру, як бы праязджае па гісторыі Беларусі з даўніх часоў і да нашых дзён. Тканіна тэкстаў надзвычай насычаная рознымі ўяўнымі і праўдзівымі гістарычнымі фактамі, змадэляванымі разнастайнымі цытатамі, што робіць іх ня лёгкім чытвом, а ўдумлівай разумовай працаю.

Алесь Бяляцкі: “Гомельскія руляць!”

Алесь Бяляцкі: “Гомельскія руляць!”

Але зададзеныя аднастайнасьць і перагружанасьць тэкстаў гістарычнымі рэаліямі маюць свой непаўторны цымус. Гэта – стыль! Стыль гэтых тэкстаў, я сказаў бы, іранічная падробка. Мяне зразумеюць сапраўдныя аматары беларускай гісторыі, якія спасьцігаюць нашую гісторыю па аўтэнтычных тэкстах, па навуковых манаграфіях і дасьледваньнях. Што можа быць лепшым за гэтую чароўную занудлівасьць і манатоннасьць праўдзівага гістарычнага беларускага тэксту!
Сяргей Балахонаў выдатна валодае гістарычным матэрыялам. Ён адчувае сябе ў стыхіі беларускай гісторыі, як рыба ў вадзе. Адзначу толькі два пункты, якія закранулі мяне.
Адзін з іх – малавядомы, але паказальны. У тэксце “Пчолачкі гудуць…”, або Кароткая гісторыя крыўскага сакральнага пчалярства” сярод іншых “гістарычных крыніцаў” згадваецца і руская быліна “Русские богатыри и Лихо Одноглазое”, у якой “воинство русское” у “пределах литовских” сутыкаецца з “пчелиной шайкою кривичьскою, как кривичьскою, то тако ж и литовскою”. У выніку пчолы моцна пакусалі рускае войска.
Здавалася б прычым тут рускія быліны і літоўскія (чытай - беларускія) пчолы. Здаецца, гістарычныя фантазіі аўтара занадта ўжо “расьцякліся па дрэву”. Вось жа і не. Мяне некалі моцна зьдзівіла, калі я быў пагартаў фальклёрны том рускіх былінаў, запісаных у 20-я гады ХХ стагоддзя на поўнычы Расіі, у Архангельскай вобласьці. У іх галоўнымі і лютымі ворагамі рускіх, нароўні з татарамі, і гэтак жа ж часта згадваецца … Літва. Ці гэта было водгульле супраціву ХІІІ стагоддзя паміж Вялікім княствам Літоўскім і паўночнымі расійскімі княствамі, Пскоўскім і Вяліканоўгарадскім, ці вынік пазьнейшых бясконцых войнаў і паходаў. Асабліва актыўна нашыя продкі – беларусы хадзілі ваяваць на поўнач Расіі падчас “вялікай смерти” ў пачатку XVII стагоддзя. А можа гэтая пагроза ад “літвы” ўспрымалася паўночнымі рускімі землямі як пастаянная, на працягу стагоддзяў, ня ведаю.
У пацьверджаньне маіх думак прачытаў нядяўна ў кнізе “Сьвяты Аляксандр” пра Аляксандра Неўскага пра Сьвірскі манастыр, які стаіць на поўначы, у Аланецкім краі, у Карэліі. З манастырскіх хронік вядома, што падчас “смуты” ў XVII стагоддзі адбылося яго разграбленьне, вядомае як “літоўскае разграбленьне” і “нашэсьце Літвы”. Трэба адзначыць, што праваслаўныя манастыры на поўначы Расіі, разам з рэлігійнымі, выконвалі функцыі адміністратыўных і гаспадарчых цэнтраў.
Наступны пункт, за які я зачапіўся ў аповядах Сяргея Балахонава, датычны канца XVIIІ стагоддзя ў нашай гісторыі, часоў падзелу Рэчы Паспалітай, аўтаномнай часткаю якой было і Вялікае княства Літоўскае, адпаведна і Беларусь. Некалькі сюжэтаў у аўтара заканчваюцца, згасаюць ці моцна падупадаюць якраз у зьвязку з гэтай падзеяй. І апошняе цьвіценьне папараць-кветкі адбылося ў 1794 годзе, пасьля апошняга, трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай; і рыба-кіт была зьведзеная расійскімі жаўнерамі ў той самы год падаўленьня расейцамі паўстаньня Тадэвуша Касьцюшкі; і зьнішчэньне пасадак ківі ў нашых агародчыках ішло разам з зьнішчэньнем нашай супольнай з літоўцамі, палякамі ды заходнімі ўкраінцамі дзяржавы; і птушку фенікса зацята палявалі “усмирители” і “освободители”; і сакральнае пчалярства было забаронена ў 1796 годзе сакрэтным цыркулярам Екацярыны ІІ. Як мякка і далікатна піша Сяргей Балахонаў, “так ужо сталася ў гісторыі беларускай, што многае добрае і пазітыўнае скончылася пры канцы XVIIІ стагоддзя пасьля “воссоединения” з Расіяй”.
За гэтымі жартаўлівымі і фантастычнымі “фактамі” расійскага прыгнёту насамрэч прыхаваная трагедыя беларускай еўрапейскай цывілізацыі, разьвіцьцё якой, як той Атлантыды пасьля патопу, спынілася пасьля акупацыі Беларусі Расійскай імперыяй. Метадычна і жорстка вынішчалася аж да самага апошняга часу. Нашая беларуская, сфармаваная як еўрапейская, адметнасьць, якая заключалася ў матэрыяльнай культуры, у гуманізме, урэшце ў разуменьні правоў чалавека.
Недасканаласьць беларускай гісторыі, нявызначанасьць у далейшым лёсе беларусаў прысутнічае ў творах Сяргея Балахонава і надае ім лёгкі прысмак суму. Гэта не песімізм, гэта далікатная, прыхаваная за сьмешачкамі ды жартамі спагада і любоў да беларусаў.
Сяргей Балахонаў умее стварыць адметную атмасферу ў сваіх творах. Ён актыўна выкарыстоўвае разнастайныя моўныя стылі, прысутныя ў беларускім пісьменстве розных гістарычных эпохаў. Я нават адчуў прыкрасьць, што не валодаю старабеларускай літаратурнай моваю, хоць і вучыўся на філфаку. Быў у нас курс стараславянскай мовы, а вось менавіта старабеларускую мы неяк праскочылі незаўважна. І ацаніць, наколькі Сяргею Балахонаву ўдалася стылізацыя пад яе ці гэта проста створаная ім тарабарская сумесь, я, на жаль, не магу. Але ў любым выпадку “гістарызм” стылю ягоных тэкстаў выглядае даволі праўдападобна.
Неверагодныя казачныя сюжэты, містыфікацыя, сур’ёзная праўдзівасьць іжмені гумару шчодра разсеяныя скрозь – гэта рысы прозы Сяргея Балахонава.
Мне прыемна, што Сяргей Балахонаў вучыўся ў гомельскім універсітэце, якіна тузін гадоў раней скончыў і я. Таму мне добра зразумелае ягонае памкненьне знайсьці і высьвяціць “гомельскі след Францішка Скарыны”. Ягоныя гістарычныя пошукі, адбітыя ў мастацкіх творах, цешаць мой рэгіянальны патрыятызм. Гомельскія руляць!

Spring96.org

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Спутник планеты Земля?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Нужно ли городу новое колесо обозрения в парке?

Новости Гомеля

Ярмарку на площади Восстания с субботы перенесли на понедельник

Хотите узнать больше? Региональная ярмарка выходного дня по продаже потребительских товаров, организуемая на площади Восстания, не будет работать в субботу, 29 апреля, так 49

«Мама, возьми меня на ручки». Приёмные родители о трудностях воспитания чужих детей

Хотите узнать больше? Белорусские семьи предпочитают иметь одного-двух детей, ссылаясь на нехватку сил и денег. Но есть мамы, ко­торые растят своих и при этом берут на 69

Гомель сохранил лидирующие позиции и стремится к зарплате «по пятьсот»

Хотите узнать больше? Во Дворце культуры железнодорожников чествовали трудовые коллективы, ставшие победителями в своих отраслях по итогам работы в 2016 году. К Первомаю 64

В этом году гомельские кладбища ждёт инвентаризация

Хотите узнать больше? В прошлом году всту­пили в силу новые Пра­вила содержания и благо­устройства мест погребе­ния, где прописано, как часто должна проводить­ся 104

Без паники. В кооперативных домах вентканалы чистят специалисты за деньги

Хотите узнать больше? В прошлом номере «Советского района» областное ЖКХ предупре­дило наших читателей о том, что в Гомеле появились мошенники, кото­рые навязывают жителям 84

ЧЕКИ ЖИЛЬЁ – как использовать

Хотите узнать больше? Согласно решению Гомельского областного исполнительного комитета от 7 декабря 2007 года № 1102 «О порядке и условиях перечисления денежных средств от 101

Наша забота, а не енота

Хотите узнать больше? Многим запомнился увиденный по телевидению, в интернете забавный видеоролик «Еноты-барабанщики сортируют мусор», в котором эксперты мусорных дел 60

Информация для граждан, состоящих на учете нуждающихся в улучшении жилищных условий

Хотите узнать больше? 20 марта 2017 №205 «О внесении изменений и дополнений в постановление Совета Министров Республики Беларусь от 29 декабря 2016 №1102 и от 29 декабря 64