Закрыть

Выберите свой город

Закрыть

Лагішынскі зямельны бунт 1874-1876

Лагішынскі зямельны бунт 1874-1876

Першае пісьмовае ўпамінанне аб Лагішыне адносіцца да 1552 году, калі пасяленне згадваецца ў “Пісцовай кнізе Пінскага княства”, як “востраў на Лагішыншчыне” Берасцейскага ваяводства ВКЛ.

Мястэчка мела свой герб “Воўк на ласіных нагах” (гэты ж герб і зараз).

Кароль Уладзіслаў ІV у 1643 годзе дае мястэчку Лагішын Магдэбургскае права з усімі вольнасцямі, якімі карысталіся многія гарады ВКЛ. Граматай былі вызначаныя і зямельныя ўладанні мястэчка. Лагішынскія мяшчане ў вечным валоданні мелі пашы (землі тыя – пясок сярод балота) з невялікай платай у каралеўскую казну (дарэчы, гэты прывілей быў адным з нямногіх на тэрыторыі ВКЛ).

Аднак, ужо па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793) Лагішын быў пазбаўлены гарадскіх правоў. Зямлю, праўда, пакуль не кранулі. А праз амаль 30 гадоў, у 1828 годзе расійскія ўлады ўсё ж пацвердзілі зямельныя правы мяшчан, атрыманыя імі раней.

У гэты час у 400 дамах Лагішына пражывалі каля 2800 жыхароў. Дзейнічаў касцёл (пабудаваны яшчэ ў 1634). Пры ім была ўтвораная езуіцкая місія, пры якой узнік бясплатны шпіталь і аптэка. Меліся гандлёвыя рады. Ладзіліся 2 двухтыднёвыя гадавыя кірмашы.

Крыху пазней у Лагішыне была створаная і яўрэйская малітоўная школа.

У прыгарадзе дзейнічаў ветраны млын, працавала маслабойня, скураны цэх. Па Ясельдзе зімою і летам ездзілі да Гарадзішча. У Ясельдзе лавілі рыбу, у лясах збіралі грыбы і ягады, палявалі (дзічыны было шмат).

У верасні 1771 году праз Лагішын праходзіў Аляксандр Сувораў, як прыбыў у наш край па загадзе расейскай імператрыцы Кацярыны ІІ для падаўлення канфедэратаў. У гэты час Расея і Прусія выступілі з праектам ураўнання у правах хрысціян-некатолікаў з католікамі. Але гэтаму знайшліся праціўнікі, якія стварылі канфедэрацыю. Гэта не спадабалася Кацярыне ІІ і яна сілай свайго войска разграміла барскіх канфедэратаў, что садзейнічала першаму падзелу (1772) Рэчы Паспалітай.

У 1772 годзе ў Лагішыне пачалі будаваць Прачысценскую царкву (грэка-каталіцкую). Дарэчы, яна згарэла ў 1842 годзе, а на месцы пажарышча паставілі капліцу.

Пасля ІІІ падзелу Рэчы Паспалітай (1795) раптам 2260 жыхароў Лагішыну (з 2800) “прымаюць” праваслаўе. Дакладней, усё гэта было па змушэнню. А католікі, якія засталіся, упарта адстойваюць свае рэлігійныя традыцыі. Касцёл расейскія ўлады зачынілі толькі ў 1863 годзе, а дакладней, перадалі яго праваслаўнай царкве.

У апошняй чвэрці ХІХ стагоддзя Лагішын становіцца вядомы амаль ва ўсёй Расеі і замежжы ў сувязі з так званай “Лагішынскай справай”. Аб гэтым тады пісала і расейская і замежная прэса.

Памятаеце аб той зямельнай Грамаце, якую пазней пацвердзілі расейскія ўлады? І вось, у 1865 годзе менскі губернатар Токараў пры дапамозе начальніка менскай губернскай люстрацыйнай камісіі забіраюць лагішынскія пашы, а гэта 131 валока (2755 га), у казну. А праз амаль 10 гадоў было аддадзена распараджэнне, якое давала права губернатару Токараву “за заслугі” усе пашы выкупіць за 14 тысяч рублёў, з выплатай напрацягу 20 гадоў.

Аднак лагішынскія сяляне аддаваць зямлю ня збіраліся. Пачалі ва ўсе інстанцыі накіроўваць скаргі, у тым ліку і губернатару. Аднак адказу ня было. І толькі ў 1874 годзе ўлады паведамілі, што ў сувязі з рашэннем “справы”, зямлю яны чапаць ня меюць права. А тут і сеяць трэба! І ўборка не за гарамі! Узнікла незадаволенасць, якая перарасла ў насілле. Пралілася кроў.

Тады ўлады накіроўваюць у Лагішын з Пінска 50 супрацоўнікаў паліцыі, узброеных і на конях. Аднак яны ня здолелі ўціхамірыць бунт. Бунтавалі больш тысячы лагішынцаў.

Пачалося следства. Паведамілі губернатару Токараву.

У 1875 годзе Міністэрства унутраных спраў дасылае ў Лагішын генерала Лашкарова на чале двух батальёнаў пяхоты і сотняй казакоў.

З кроўю, але бунт задушылі. Тры дні усіх лагішынцаў білі розгамі. Пяць галоўных завадатараў этапам саслалі ў Сібір. 20 чалавек асудзілі на 12 год катаргі. Мяшчанам прысудзілі выплаціць у казну больш 5 тысяч рублёў кантрыбуцыі.

Аднак, мяшчане не здаюцца. Наймаюць адваката (акрамя гэтага, у мяшчан быў і пакравіцель, нехта Уладзіслаў Галенскі) і накіроўваюць скаргі ў Пецярбург. Было гэта ў 1875 годзе.

А 23 красавіка 1876 году купчая губернатара Токарава была адмененая і ўсе старажытныя правы лагішынцаў былі пацверджаныя.
Аднак пройдзе яшчэ не адзін год, пакуль з катаргі і Сібіры вернуцца завадатары бунту. Аднак і вінаватыя былі пакараныя: губернатар Токараў і генерал Лашкароў былі вызваленыя ад службы бяз права працы на дзяржаўнай службе. Лагішынцам вярнулі іх землі, выплаты ў казну і матэрыяльныя страты на вядзенне судовых спраў.

І гэтымі землямі лагішынцы карысталіся да сярэдзіны ХХ стагоддзя, да калектывізацыі.

Заметили ошибку? Выделите текст, нажмите Ctrl+Enter и оставьте замечание!

Комментарий (Максимум 1000 символов)

Вопрос: Первый месяц лета?

Вы знаете что-то интересное или важное и готовы этим поделиться?
Обязательно свяжитесь с нами, это очень просто!

Выберите удобный способ для связи или напрямую отправьте сообщение в редакцию через форму на этой странице.

Govorim.by

vk.com/govorimby

Внимание! Новости рекламного характера публикуются по предварительной договорённости. Подробнее цены на размещение рекламы смотрите здесь

Хотите сэкономить 30% на изготовлении кухни или шкафа-купе?

Новости Пинска

Аліна Талай і Юрый Жыгамонт правялі спецыяльныя заняткі беларускай мовы і літаратуры для малодшых школьнікаў

Хотите узнать больше? Лёгкаатлетка Аліна Талай і тэлевядучы Юрый Жыгамонт сталі настаўнікамі беларускай мовы і правялі спецыяльныя ўрокі «Чытаем па-беларуску з 115

Мошенник из Пинска "взял в долг" более 100 тысяч долларов и не видит в этом мошенничества

Хотите узнать больше? Под предлогом развития бизнеса пинчанин брал у знакомых в долг большие суммы денег в валюте. Одним гарантировал ежемесячный доход в размере 2,5 4 328

Бей "Льдинку"! В Пинске на льду подрались маленькие хоккеисты из Беларуси и Украины.

Хотите узнать больше? Недетские страсти разгорелись после завершения очередной игры между детьми ХК «Брест» (Беларусь) и «Льдинка» (Украина). 1 920

В Пинске организаторами полетов на парашюте заинтересовались ГАИ и прокуратура

Хотите узнать больше? Полеты над полями на привязанном к автомобилю парашюте временно приостановлены. Как сообщил TUT.BY организатор экстремального развлечения, в июле он 2 459

Пинские власти призвали руководителей предприятий повернуться лицом к людям

Хотите узнать больше? 24 июля в Пинском горисполкоме состоялось совместное заседание исполкома, депутатского корпуса, руководителей предприятий и организаций города и 1 924

В Пинске арестовали троих участников конного похода Москва - Берлин

Хотите узнать больше? Троих участников конного похода Москва - Берлин задержала белорусская милиция. Двое суток россияне провели в изоляторе временного содержания Пинского 1 575

Житель Пинского района получил 7 лет лишения свободы за попытку поджога дома

Хотите узнать больше? К семи годам лишения свободы с отбыванием наказания в исправительной колонии усиленного режима суд Пинского района и г. Пинска приговорил 37-летнего 1 331

На Пинщине снимут документальный фильм о знаменитой американке - исследовательнице Полесья

Хотите узнать больше? На Пинщине начались съемки фильма об американской экспедиции на Полесье. Документальная лента познакомит белорусов с легендарной путешественницей 1 170